Πίστη και αμφιβολίες

Discussions

• «Τι δε βλέπεις το κάρφος το εν τω οφθαλμώ του αδελφού σου, την δε εν τω σω οφθαλμώ δοκόν ου κατανοείς;»

  Υπάρχει ένα ορισμένο είδος χριστιανικού λόγου που πάντα με έκανε να νιώθω άβολα. Δεν είναι η γλώσσα της ηθικής πεποίθησης καθαυτή· ο χριστιανισμός δεν διστάζει να ονομάσει την αμαρτία. Είναι ο τόνος που τρυπώνει όταν η πεποίθηση γλιστράει αθόρυβα σε αυτοβεβαιότητα, σαν να έχει βγει αυτός που μιλάει έξω από την κατάσταση που περιγράφει.

• Είναι η ψυχοθεραπεία απλώς μια ελαττωματική εξομολόγηση;

  Ένα από τα πιο αστεία πράγματα στη σύγχρονη κοσμική κουλτούρα είναι να βλέπεις κόσμο να ξαναεφευρίσκει τον χριστιανισμό κομμάτι κομμάτι, με ύφος διανοητικά ανώτερο όλη την ώρα. Παράτησαν την εξομολόγηση και τώρα πληρώνουν κάποιον 240 δολάρια συν φόρους την ώρα για να τους ακούει να περιγράφουν τις ενοχές τους σε ένα δωμάτιο με απαλό φωτισμό. Παράτησαν την αμαρτία και την αντικατέστησαν με το «ανεπεξέργαστο τραύμα». Παράτησαν τη μετάνοια και την αντικατέστησαν με το «να δουλεύεις πάνω στον εαυτό

• Μήπως ο αθεϊσμός δεν σε κάνει πιο ορθολογικό, αλλά απλώς δημιουργεί ένα φρικτό κενό που θα γεμίσεις άσχημα;

  Ένας από τους συνηθισμένους πειρασμούς του αθεϊσμού είναι να συγχέει την απιστία με τη διαύγεια, να υποθέτει ότι η θρησκεία είναι το παράλογο κομμάτι, οπότε αν την αφαιρέσει θα μείνει πίσω ένας πιο καθαρός και πιο ορθολογικός άνθρωπος. Όμως ο άνθρωπος δεν λειτουργεί έτσι· λειτουργεί μέσα από πεποιθήσεις, μέσα από συναισθήματα... Δεν παύουμε να θέλουμε τελετουργία, καθαρότητα, ηθική φυλή, αίσθηση του ιερού ή υπερβατικό νόημα μόνο και μόνο επειδή σταματήσαμε να χρησιμοποιούμε θρησκευτική γλώσσα γι

• Μήπως ο καθολικός μονοθεϊσμός έκανε το σύμπαν ασφαλές να το μελετήσεις;

  Είναι εύκολο να αφηγηθεί κανείς την ιστορία της επιστήμης ως μια καθαρή ρήξη με τη θρησκεία. Ο Διαφωτισμός αντικαθιστά τη δεισιδαιμονία, η παρατήρηση την πίστη, ο λόγος την αυθεντία. Ακούγεται τακτοποιημένο, και κολακεύει τις σύγχρονες παραδοχές. Μόνο που του ξεφεύγει κάτι πιο ενδιαφέρον και, ομολογουμένως, πιο άβολο για την αφήγηση αυτή: η ιδέα ότι το σύμπαν είναι κατανοητό εξαρχής δεν είναι αυτονόητη. Είναι μεταφυσικός ισχυρισμός. Και ο καθολικός μονοθεϊσμός είναι ένας από τους βασικούς ιστορι

• Μήπως δεν διαφθείρει η εκκλησία το κράτος, αλλά το κράτος την εκκλησία;

  Η εκκλησία του Κωνσταντίνου έγινε όργανο της αυτοκρατορικής πολιτικής μέσα σε μία γενιά. Οι επίσκοποι του Φράνκο έγιναν συνεργοί σε κλοπή παιδιών. Ο πατριάρχης Κύριλλος ευλογεί πολέμους. Το ερώτημα δεν είναι αν θα κερδίσετε πολιτική επιρροή. Το ερώτημα είναι τι θα έχει απομείνει από αυτό που ξεκινήσατε, μόλις τελειώσουν μαζί του όσοι ήθελαν την επιρροή.

• Είναι η θεωρία της προσομοίωσης απλώς ο θεϊσμός με μερικά βήματα παραπάνω;

  Από τις πιο αστείες πνευματικές εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας είναι να βλέπεις επιθετικά κοσμικούς ανθρώπους να ξαναεφευρίσκουν τη θρησκεία με όρους πληροφορικής και ύστερα να καμώνονται πως αυτό κάνει την ιδέα πιο ορθολογική. Η θεωρία της προσομοίωσης είναι το καθαρότερο παράδειγμα. Η βασική ιδέα είναι πια γνωστή, αλλά ας τη συνοψίσω: το σύμπαν μας ίσως είναι μια τεχνητή προσομοίωση, φτιαγμένη από μια απείρως πιο προηγμένη νοημοσύνη. Η πραγματικότητα κατά πάσα πιθανότητα είναι προγραμματισ

• Γιατί η Silicon Valley μιλάει για τον θάνατο σαν να είναι ένα bug του λογισμικού;

  Ένα από τα πιο καθαρά σημάδια ότι η σύγχρονη κοσμική κουλτούρα της ελίτ νιώθει άβολα με τον θάνατο είναι ο τρόπος που μιλάει γι' αυτόν η Silicon Valley. Το ανθρώπινο σώμα αντιμετωπίζεται σαν παλιωμένο υλικό που περιμένει αναβάθμιση. Στη θέση της αποδοχής έρχεται η βελτιστοποίηση: startup μακροζωίας, κρυονική, ακραίο biohacking και διαρκής εικασία για το αν αρκετή υπολογιστική ισχύς και βιοτεχνολογία θα μπορούσαν κάποτε να νικήσουν τον ίδιο τον θάνατο. Δισεκατομμυριούχοι του tech μιλούν με περηφά

• Δεν πρέπει να συγκρίνουμε τον χριστιανισμό με ό,τι υπήρχε πριν, αντί για αυτό που χτίζουμε πάνω του;

  Μια από τις πιο παράξενες συνήθειες της σύγχρονης συζήτησης είναι ότι ο χριστιανισμός κρίνεται αποκλειστικά με τα ηθικά μέτρα του εικοστού πρώτου αιώνα, ενώ τα εναλλακτικά του κρίνονται με τον χριστιανισμό που βοήθησε να διαμορφωθούν αυτά τα μέτρα εξαρχής. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο χριστιανισμός είναι αθώος από κάθε αδικία. Έγιναν θρησκευτικοί πόλεμοι. Οι Εκκλησίες συσσώρευσαν εξουσία. Χριστιανοί καταδίωξαν χριστιανούς. Κάθε τίμια ανάγνωση της ιστορίας οφείλει να το αναγνωρίσει. Το ερώτημα είναι α

• Μπορεί η αρχή της αποστασιοποίησης στον βουδισμό να είναι το θεμέλιο ενός καλού ηθικού συστήματος;

  Ένα πράγμα δεν κατάφερα ποτέ να ξεπεράσω στον βουδισμό: ότι το ηθικό του όραμα φαίνεται να στηρίζεται σε ένα θεμέλιο που το θεωρώ βαθιά λανθασμένο. Δεν μιλώ για τις αρετές που καλλιεργεί. Η μη βία είναι καλή, η εγκράτεια είναι καλή, η υπομονή είναι καλή. Το να αρνείσαι να σε καταπιεί η απληστία ή ο θυμός είναι προφανώς καλό. Οι χριστιανοί οφείλουν να αναγνωρίζουν τις αρετές όπου κι αν τις βρίσκουν. Η ένστασή μου αφορά την αρχή που βρίσκεται κάτω από αυτές τις αρετές.

• Μήπως ο κατά γράμμα τρόπος ισοπεδώνει τη Βίβλο σε ένα απλό εγχειρίδιο;

  Μια από τις πιο παράξενες παραδοχές στις σύγχρονες κατά γράμμα αναγνώσεις της Γραφής είναι η ιδέα ότι η Βίβλος πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν να ήταν ένα και μόνο είδος κειμένου με ένα και μόνο ερμηνευτικό κλειδί. Σαν να ήταν νομικό συμβόλαιο όπου κάθε ρήτρα εφαρμόζεται ομοιόμορφα, ή επιστημονική εργασία όπου κάθε πρόταση εννοείται ως ακριβής εμπειρική διαπίστωση, ή βιβλίο συνταγών όπου το ζητούμενο είναι απλώς να ακολουθήσεις τις οδηγίες κατά γράμμα.

• Είναι όντως τόσο αυτονόητο το καθολικό επιχείρημα κατά της έκτρωσης; Από έναν καθολικό

  Καταλαβαίνω γιατί η Εκκλησία μιλάει για την έκτρωση με όρους απόλυτους. Από τη στιγμή που πιστεύεις ότι η ανθρώπινη ζωή ξεκινά στη σύλληψη με τρόπο ηθικά καθοριστικό, το συμπέρασμα μοιάζει αυτονόητο. Εκείνο όμως που με προβληματίζει, διαβάζοντας τόσο τη Γραφή όσο και την πραγματικότητα της ανθρώπινης βιολογίας, είναι πόσο γρήγορα αυτή η βεβαιότητα σκοντάφτει σε περιπλοκές που η ρητορική δεν ξέρει πώς να σηκώσει.

• Μήπως ήρθε η ώρα να παραδεχτούμε ότι όλοι οι χριστιανοί είναι... χριστιανοί;

  Κάτι μου ήρθε στο μυαλό σήμερα. Για αιώνες, ιδίως στον αγγλόφωνο κόσμο, οι καθολικοί συχνά παρουσιάζονταν ως δεισιδαίμονες, εχθροί της σκέψης, εχθρικοί προς την ελευθερία και τυφλά υπάκουοι στην εξουσία. Ένα μέρος αυτού βγήκε από πραγματικές συγκρούσεις. Ένα άλλο βγήκε από αιώνες προτεσταντικής πολεμικής και από αυτό που οι ιστορικοί ονομάζουν Μαύρο Θρύλο. Όπως κι αν έχει, η εικόνα ρίζωσε βαθιά μέσα στη δυτική κουλτούρα.

• Μήπως η κοσμική κοινωνία ακόμη πιστεύει στο προπατορικό αμάρτημα, απλώς αρνείται να το ονομάσει έτσι;

  Ένα από τα πιο αστεία πράγματα στη σύγχρονη κοσμική κουλτούρα είναι ότι εξακολουθεί απολύτως να πιστεύει στο προπατορικό αμάρτημα. Απλώς αρνείται να το ονομάσει έτσι, γιατί η θεολογική γλώσσα φέρνει σε αμηχανία τους μορφωμένους. Άκου πώς περιγράφουν τον άνθρωπο οι σύγχρονοι θεσμοί. Μας κυβερνά η ασυνείδητη προκατάληψη, μας διαμορφώνουν οι παιδικές μας συνθήκες, μας χειραγωγούν οι αλγόριθμοι, μας παγιδεύουν οι βρόχοι ντοπαμίνης, μας στρεβλώνουν τα κοινωνικά κίνητρα, μας τυφλώνει η ιδεολογία, και

• «Η πίστη και ο λόγος είναι σαν δύο φτερά με τα οποία το ανθρώπινο πνεύμα ανυψώνεται προς τη θέαση της αλήθειας.»

  Ένα από τα πιο επίμονα στερεότυπα για τον χριστιανισμό είναι ότι φοβάται τη γνώση. Η ιστορία είναι γνωστή. Η θρησκεία στηρίζεται στην πίστη. Η επιστήμη στηρίζεται στα τεκμήρια. Η μία ρωτάει, η άλλη καταπνίγει τα ερωτήματα. Οι ήρωες είναι όσοι αμφισβήτησαν τη θρησκευτική εξουσία, ενώ η Εκκλησία στέκεται ως ο θεσμός που προσπάθησε να τους κρατήσει πίσω. Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που στηρίζουν κάποια κομμάτια αυτής της αφήγησης. Η Εκκλησία έχει κάνει λάθη. Κάποιες φορές αντιστάθηκε σε νέες ιδέε

• Είναι οι συντηρητικοί ιδιοκτήτες της Εκκλησίας;

  Βαρέθηκα τους συντηρητικούς να φέρονται σαν να τους ανήκει η Εκκλησία. Δεν τους ανήκει. Η Εκκλησία είναι παλιότερη από την πολιτική δεξιά, παλιότερη από τη νοσταλγία των «τραντ», παλιότερη από τον αμερικανικό πολιτισμικό πόλεμο, παλιότερη από την παράταξη που όλο πασχίζει να κάνει τα δικά της ένστικτα ορθοδοξία. Αν κοιτάξεις τη χριστιανική ιστορία αντί να γαντζώνεσαι σε ένα αγαπημένο της στιγμιότυπο, η μαρτυρία δείχνει το αντίθετο.

• Μπορεί το μήνυμα του Χριστού να είναι αιώνιο και ταυτόχρονα δεμένο με μια συγκεκριμένη στιγμή της ιστορίας;

  Σωστά λένε οι χριστιανοί ότι η αλήθεια που αποκαλύφθηκε στον Χριστό δεν είναι προσωρινή αλλά αιώνια. Αυτό ισχύει, μόνο που δεν σημαίνει γραμματισμό ούτε ότι παρατάμε την ερμηνεία. Το σφάλμα γεννιέται όταν κάποιοι πιστοί το μετατρέπουν αθόρυβα σε άλλο ισχυρισμό: επειδή η αλήθεια είναι αιώνια, κάθε βιβλική ρήση πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν να έφτασε έξω από την ιστορία και άρα δεν χρειάζεται πια καμία ερμηνεία, αλλά πρέπει να ληφθεί κατά γράμμα με τον ίδιο τρόπο...