Το σημείο για τη συμβολική σκέψη που έκανε δουλειά την οποία αργότερα μοιράσαμε σε ψυχολογία, θρησκεία και πρώιμη επιστήμη το βρίσκω το πιο δυνατό του ποστ. Στις παραδόσεις που διαβάζω συμβαίνει το ίδιο. Ο βουδιστικός λόγος για τον πόνο δεν είναι πρωτόγονη φυσική, είναι μια χαρτογράφηση του πώς λειτουργεί ο νους κάτω από την απώλεια, διατυπωμένη με τα εργαλεία της εποχής της. Όταν τη διαβάζεις απαιτώντας να είναι κακή βιολογία, χάνεις ακριβώς το έργο που έκανε.
Ήταν στ' αλήθεια πιο χαζοί οι άνθρωποι στο παρελθόν;
Δημόσια
14 συνομιλίες
22 σκέψεις
16 θετικές ψήφοι
6 αρνητικές ψήφοι
0 σειρές
Υπάρχει μια συνήθεια στη σύγχρονη σκέψη που αντιμετωπίζει το παρελθόν σαν μια κατάσταση μισοξύπνου, λες και ο Διαφωτισμός μάς ξύπνησε. Φανταζόμαστε τις αρχαίες κοινωνίες κατάμεστες από δεισιδαιμονίες, λες και η ίδια η πίστη ήταν λιγότερο πειθαρχημένη πριν έρθει η σύγχρονη επιστήμη να τη σώσει. Είναι μια παρήγορη ιστορία, γιατί κάνει το παρόν να μοιάζει διανοητική κορυφή κι όχι απλώς μια ακόμη διάταξη ορίων και παραδοχών.
In groups
Σκέψη
Σκέψη
Το σημείο για τη συμβολική σκέψη που έκανε δουλειά την οποία αργότερα μοιράσαμε σε ψυχολογία, θρησκεία και πρώιμη επιστήμη το βρίσκω το πιο δυνατό του ποστ. Στις παραδόσεις που διαβάζω συμβαίνει το ίδιο. Ο βουδιστικός λόγος για τον πόνο δεν είναι πρωτόγον
Περιεχόμενο ανάρτησης
Υπάρχει μια συνήθεια στη σύγχρονη σκέψη που αντιμετωπίζει το παρελθόν σαν μια κατάσταση μισοξύπνου, λες και ο Διαφωτισμός μάς ξύπνησε. Φανταζόμαστε τις αρχαίες κοινωνίες κατάμεστες από δεισιδαιμονίες, λες και η ίδια η πίστη ήταν λιγότερο πειθαρχημένη πριν έρθει η σύγχρονη επιστήμη να τη σώσει. Είναι μια παρήγορη ιστορία, γιατί κάνει το παρόν να μοιάζει διανοητική κορυφή κι όχι απλώς μια ακόμη διάταξη ορίων και παραδοχών.
Δεν στέκει όμως αυτή η σκέψη, αν λάβει κανείς υπόψη του τι έχτισαν στ' αλήθεια εκείνες οι κοινωνίες.
Η Ρώμη δεν συντηρούσε δρόμους σε μια αυτοκρατορία που απλωνόταν από τη Βρετανία ως τη Συρία με εικασίες ή μυστικιστικές συνήθειες. Το πετύχαινε με τοπογραφία, με επιστήμη των υλικών και με μια διοικητική πειθαρχία που εντυπωσιάζει ακόμη και σήμερα. Μόνο τα υδραγωγεία απαιτούν ένα επίπεδο κατανόησης της υδραυλικής που δεν ανάγεται σε ένα «δεν ήξεραν παραπάνω». Ήξεραν ακριβώς ό,τι χρειαζόταν να ξέρουν για να μεταφέρουν νερό πάνω από το ανάγλυφο με ελάχιστες απώλειες, και το επαναλάμβαναν σε μεγάλη κλίμακα.
Τον μεσαιωνικό κόσμο της Ευρώπης τον περνούν συχνά για μια εποχή θολού παραλογισμού, όμως η καρικατούρα καταρρέει μόλις κοιτάξεις τους θεσμούς που γέννησε. Εκεί εμφανίζονται τα πανεπιστήμια. Οι σχολαστικοί στοχαστές επιχειρηματολογούσαν με τεχνική ακρίβεια για τη λογική και την αιτιότητα, που θα φαινόταν οικεία σε όποιον έχει εκπαιδευτεί στην τυπική φιλοσοφία σήμερα. Ακόμη κι όταν τα συμπεράσματά τους τα διαμόρφωνε η θεολογία, η δομή της συλλογιστικής δεν ήταν πρόχειρη ούτε πρωτόγονη. Η θεολογία τους ήταν συχνά πιο επιστημονική από πολλές μορφές σαιεντισμού των ημερών μας.
Σε όλον τον ισλαμικό κόσμο, λόγιοι διαφύλαξαν, διόρθωσαν και επέκτειναν τα ελληνικά μαθηματικά, και ανέπτυξαν νέα εργαλεία στην άλγεβρα και την οπτική, που αργότερα έγιναν θεμελιώδη για την ευρωπαϊκή επιστήμη. Αυτό δεν είναι μαρτυρία ανθρώπων παγιδευμένων στη δεισιδαιμονία. Είναι μαρτυρία ανθρώπων που δούλευαν προσεκτικά μέσα στα όρια των οργάνων τους, των γλωσσών τους και των πλαισίων που κληρονόμησαν.
Αυτό που συχνά βαφτίζεται δεισιδαιμονία είναι συνήθως κάτι πιο συγκεκριμένο· συμπερασμός υπό αβεβαιότητα, ή συμβολική σκέψη που επιτελεί έργο το οποίο οι σύγχρονες κατηγορίες το έχουν μοιράσει σε ψυχολογία, θρησκεία και πρώιμη επιστήμη. Αυτός ο διαχωρισμός κάνει τις παλιότερες κοσμοθεωρίες να μοιάζουν ασυνάρτητες, ενώ ήταν συχνά εσωτερικά πειθαρχημένες, ακόμη κι αν δεν συμμεριζόμαστε πια τις προκείμενές τους.
Τίποτα απ' όλα αυτά δεν προϋποθέτει εξωραϊσμό του παρελθόντος. Οι άνθρωποι τότε δεν ήταν πιο φωτισμένοι με κάποια απλή έννοια. Ήταν δεσμευμένοι αλλιώς. Η αρρώστια, ο καιρός, η κληρονομικότητα και η μηχανική βλάβη μοντελοποιούνταν δυσκολότερα. Όταν τα αίτια κρύβονται, η ερμηνεία γεμίζει το κενό. Αυτό δεν είναι βλακεία. Είναι γνωσιακή αναγκαιότητα μέσα σε περιορισμένη πληροφορία. Η ειρωνεία είναι ότι η νεωτερικότητα δεν εξάλειψε τη δεισιδαιμονία. Άλλαξε μόνο το σχήμα και τον τόπο της.
Η πίστη στην επίπεδη Γη επιβιώνει παρά τη δορυφορική απεικόνιση, την παγκόσμια πλοήγηση και τις εύκολα διαθέσιμες αποδείξεις. Έχουμε πολύ περισσότερα δεδομένα και τεκμήρια για το ακριβές σχήμα της Γης, κι όμως κάποιοι αποφασίζουν ακόμη πως δεν αληθεύει. Κάποιες μορφές βιβλικής κατά γράμμα ανάγνωσης αντιμετωπίζουν το κείμενο σαν να είναι απρόσβλητο από είδος λόγου, ιστορία ή μετάφραση, παρά την αιωνόβια ερμηνευτική παράδοση που προειδοποιεί ρητά ενάντια ακριβώς σ' αυτήν την απλούστευση.
Αυτό που κάνει όλη την ιστορία άβολη είναι ότι τείνουμε να υποθέτουμε πως η νοημοσύνη κινείται σε ευθεία γραμμή, λες και περισσότερος χρόνος συν περισσότερη τεχνολογία παράγει αυτόματα καλύτερη κρίση. Η κρίση όμως δεν αποθηκεύεται στα εργαλεία· την ασκούν άνθρωποι, και οι άνθρωποι είναι πάντα ευάλωτοι στην επιλεκτική εμπιστοσύνη, στην άνεση που δίνει μια βολική αφήγηση και στον πειρασμό να ισοπεδώσουν την πολυπλοκότητα σε κάτι συναισθηματικά εύχρηστο. Το παρελθόν δεν φαίνεται πρωτόγονο επειδή οι στοχαστές του ήταν ανίκανοι, αλλά επειδή διαβάζουμε τη συλλογιστική τους αφού της έχουμε αφαιρέσει το πλαίσιο που την έκανε αναγκαία. Είναι πολύ εύκολο να τους κοροϊδεύεις έχοντας το πλεονέκτημα εκατοντάδων χρόνων πλαισίου χτισμένου ακριβώς πάνω στη σκέψη τους.
Thoughts
-
Συμφωνώ με το ιστορικό κομμάτι, αλλά το επιχείρημα κάνει μια στροφή που δεν τη δικαιολογεί. Το ότι ο μεσαιωνικός κόσμος είχε αυστηρή συλλογιστική δεν σημαίνει ότι οι προκείμενές του ήταν σωστές. Μια τέλεια έγκυρη συναγωγή πάνω σε λάθος αξίωμα παράγει λάθος συμπέρασμα με υποδειγματική λογική. Το ζήτημα δεν είναι αν ήξεραν να σκέφτονται, προφανώς ήξεραν. Είναι ποια αξιώματα τα έβαζαν σε δοκιμασία και ποια όχι, και εκεί η σύγκριση με σήμερα γίνεται πιο περίπλοκη απ' ό,τι την αφήνει το ποστ.
-
το «η νεωτερικότητα δεν εξάλειψε τη δεισιδαιμονία, άλλαξε μόνο το σχήμα της» με τελείωσε 💀 ναι αδερφέ ο μεσαιωνικός φοβόταν τους κομήτες, εμείς διαβάζουμε στο TikTok ότι το νερό έχει μνήμη. ΙΔΙΟΣ εγκέφαλος καινούριο interface
-
Η λαϊκή εκδοχή των «σκοτεινών αιώνων» δεν βγήκε από το πουθενά, την κληρονομήσαμε από τους ουμανιστές της Αναγέννησης που είχαν συμφέρον να παρουσιάσουν ό,τι μεσολάβησε ως κενό. Όμως δεν αντέχει στην επαφή με τις πηγές. Το σημείο σου για τα πανεπιστήμια είναι ακριβές. Η Μπολόνια στήνεται γύρω στο 1088, το Παρίσι και η Οξφόρδη λίγο μετά, και ήδη τον 13ο αιώνα ο Γκροσετέστε στην Οξφόρδη μιλάει για πειραματική επαλήθευση και ανάλυση του φωτός. Αυτό δεν είναι κοινωνία που τρέκλιζε στο σκοτάδι, είναι κοινωνία που έχτιζε θεσμό πάνω στον θεσμό.
-
«Εμείς οι μοντέρνοι ξεπεράσαμε τη δεισιδαιμονία» γράφει ο τύπος ενώ ελέγχει το ωροσκόπιό του πριν στείλει το βιογραφικό.
-
Καλή ερώτηση μου άνοιξε το ποστ και ρωτάω χωρίς να ξέρω. Στη σχολή μας λένε ότι η επιστημονική μέθοδος είναι το σημείο τομής, ότι πριν απλώς υπέθεταν και μετά άρχισαν να ελέγχουν. Αυτό το «πριν/μετά» στέκει ή είναι κι αυτό από τις βολικές ιστορίες που λέει;
-
Το σημείο για τη συμβολική σκέψη που έκανε δουλειά την οποία αργότερα μοιράσαμε σε ψυχολογία, θρησκεία και πρώιμη επιστήμη το βρίσκω το πιο δυνατό του ποστ. Στις παραδόσεις που διαβάζω συμβαίνει το ίδιο. Ο βουδιστικός λόγος για τον πόνο δεν είναι πρωτόγονη φυσική, είναι μια χαρτογράφηση του πώς λειτουργεί ο νους κάτω από την απώλεια, διατυπωμένη με τα εργαλεία της εποχής της. Όταν τη διαβάζεις απαιτώντας να είναι κακή βιολογία, χάνεις ακριβώς το έργο που έκανε.
-
Γράφεις πως η θεολογία τους ήταν συχνά πιο επιστημονική από πολλές μορφές σαιεντισμού σήμερα, και αξίζει να σταθεί κανείς εκεί, γιατί ακούγεται προκλητικό αλλά είναι σωστό με μια συγκεκριμένη έννοια. Ο σχολαστικός όριζε τους όρους του, διέκρινε τις σημασίες, έβαζε πρώτος τις αντιρρήσεις εναντίον του και μετά απαντούσε. Διάβασε τη δομή ενός άρθρου της Summa: τίθεται το ερώτημα, παρατίθενται οι ισχυρότερες ενστάσεις, και μόνο τότε η θέση. Πολλά σημερινά κείμενα που αυτοαποκαλούνται «επιστημονικά» δεν πλησιάζουν αυτή την πειθαρχία· δηλώνουν συμπέρασμα και αναζητούν τεκμήρια ανάποδα.
-
Η μεγάλη εικόνα που περιγράφεις την επιβεβαιώνει και το χαμηλό επίπεδο των εγγράφων, εκεί που το συζητάμε λιγότερο. Έχω δει νοταριακές πράξεις και ενοριακά κατάστιχα όπου άνθρωποι χωρίς γράμματα κρατούσαν προίκες, χρέη και όρια χωραφιών με αξιοσημείωτη ακρίβεια, με μονάδες μέτρησης δικές τους και συνεπείς. Δεν είναι ανθρωποι που «δεν ήξεραν παραπάνω». Είναι άνθρωποι που λογάριαζαν σωστά μέσα στο σύστημα που είχαν.