Αυτός που κάνει σήμερα μερικά από τα πιο τεκμηριωμένα πράγματα για τη μακροχρόνια υγεία συχνά δεν ακολουθεί τις οδηγίες του γιατρού του. Σηκώνει βάρη τακτικά, κοιμάται σε πρόγραμμα, τρώει κυρίως ανεπεξέργαστη τροφή, βγαίνει έξω, διαχειρίζεται το άγχος και κρατάει κοινωνικούς δεσμούς. Όχι ενάντια στις οδηγίες, βέβαια, αλλά ούτε καθοδηγημένος από τους γιατρούς.
Το παράξενο, τουλάχιστον για μένα, είναι πως ένα αξιόλογο κομμάτι αυτών των ανθρώπων πιστεύει ταυτόχρονα πράγματα που δεν στέκουν με τίποτα: το νωπό γάλα ως καλή επιλογή για την υγεία, τον πανικό με τα σπορέλαια ως ολοκληρωμένη ερμηνευτική θεωρία, καχυποψία επιπέδου ινφλουένσερ απέναντι στις συνηθισμένες οδηγίες δημόσιας υγείας, αιθέρια έλαια, καρνιβορικές δίαιτες, ντιτόξ... Η καλή και η κακή συμβουλή ταξιδεύουν μαζί. Αυτό με εκνευρίζει
Η ιατρική είναι σπουδαία. Στα σοβαρά
Η σύγχρονη ιατρική παραμένει η σωστή απάντηση όταν κάτι πάει στραβά στο σώμα σου στ' αλήθεια. Θέλω να το πω εξαρχής, γιατί πάρα πολλές κουβέντες πάνω σε αυτό το θέμα το θολώνουν και δεν θέλω να με παρεξηγήσουν για άλλον έναν παλεολίθικο βλάκα. Η ιατρική είναι ο θεσμός που αντικατέστησε τη δεισιδαιμονία με τη μικροβιακή θεωρία, έχτισε τους κλάδους που έκαναν επιβιώσιμη τη χειρουργική, τυποποίησε την υγιεινή, συνέτριψε τις λοιμώξεις σε κλίμακα που κανένα προηγούμενο σύστημα δεν πλησίασε, και κρατάει κόσμο στη ζωή κάθε μέρα με φάρμακα, διαγνωστικά και επείγουσα φροντίδα που σε παλιότερους αιώνες θα έμοιαζαν με θαύμα. Όταν είσαι σοβαρά άρρωστος ή άσχημα τραυματισμένος, τη σύγχρονη ιατρική θέλεις.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι η ιατρική αγνοεί την πρόληψη. Το πρόβλημα, όπως το βλέπω, είναι ότι το σύστημα δεν είναι στημένο γύρω από το να την προσφέρει σωστά, ούτε ανταμείβει τους επαγγελματίες του γι' αυτό... Η αμοιβή κατά πράξη, οι σύντομες επισκέψεις στην πρωτοβάθμια, η κουλτούρα των ειδικοτήτων και η λογική της αποζημίωσης δείχνουν όλα προς τη θεραπεία του προβλήματος που εμφανίζεται. Δεν δείχνουν προς το να αφιερωθεί ουσιαστικός χρόνος στο μοτίβο του ύπνου, στη διατροφή, στις συνήθειες κίνησης, στο φορτίο του άγχους και στο κοινωνικό περιβάλλον που διαμόρφωσαν αυτό το πρόβλημα μέσα σε δέκα χρόνια. Πολλοί κλινικοί ξέρουν πως αυτά μετράνε. Η δομή τους αφήνει σχεδόν κανένα περιθώριο να ασχοληθούν μαζί τους. Η δομή παράγει αυτό που απαιτεί το κίνητρο.
Αυτό το κενό ανοίγει ένα προφανές παράθυρο στην αγορά. Κοινότητες χτισμένες γύρω από μια «πρωτόγονη» ή αντι-μοντέρνα γλώσσα για την υγεία βρήκαν μια πραγματική ζήτηση που η ιατρική κάλυπτε ελλιπώς. Θαμμένα μέσα στις ανοησίες, βρήκαν αληθινά οφέλη πρόληψης. Η συσχέτιση ανάμεσα στην προπόνηση αντίστασης και στα μακροχρόνια αποτελέσματα υγείας είναι από τα πιο σταθερά επαναλαμβανόμενα ευρήματα στη βιβλιογραφία της πρόληψης. Η πειθαρχία στον ύπνο μετράει, ο χρόνος στη φύση μετράει, η ποιότητα της διατροφής μετράει, η κοινωνική σύνδεση μετράει, η άσκηση μετράει. Δεν θεραπεύουν τον καρκίνο, αλλά βοηθούν να τον προλάβεις. Καμία από αυτές δεν είναι περιθωριακή ιδέα. Απλώς προσφέρονται ελλιπώς μέσα σε ένα κλινικό σύστημα φτιαγμένο κυρίως για να θεραπεύει, να σταθεροποιεί και να διαχειρίζεται.
Το πρόβλημα είναι πως αυτές οι κοινότητες σπάνια πουλάνε τις πρακτικές μία μία· πουλάνε πακέτο. Οι έγκυρες συνήθειες έρχονται τυλιγμένες με πεποιθήσεις ταυτότητας που βοηθούν την κοινότητα να ξεχωρίζει τους δικούς της από τους ξένους. Το νωπό γάλα είναι καλό παράδειγμα. Σε εκείνον τον κόσμο γίνεται διακριτικό δυσπιστίας απέναντι στους θεσμούς, στους ειδικούς και στους συνηθισμένους κανόνες δημόσιας υγείας, και έτσι καταλήγεις με ανθρώπους που πίνουν νωπό γάλα και αρρωσταίνουν για να αποδείξουν κάτι. Γι' αυτό οι κακές ιδέες επιβιώνουν τόσο εύκολα δίπλα στις καλές. Η κοινότητα μεταδίδει το ανήκειν τόσο όσο και την πρακτική.
Εκεί ακριβώς μετράει η κλινική παιδεία. Με απλά λόγια, εννοώ την ικανότητα να ρωτάς για κάθε πρακτική υγείας «ποια είναι η ένδειξη γι' αυτό το συγκεκριμένο πράγμα;» και όχι «εμπιστεύομαι τη φατρία που μου το έδωσε;». Αν έχεις αυτή την ικανότητα, μπορείς να κρατήσεις τα βάρη, την πειθαρχία στον ύπνο, τον ήλιο, την καθαρότερη διατροφή και την προσοχή στο άγχος, και να αφήσεις το νωπό γάλα και τον μηχανιστικό πανικό του ίντερνετ. Αν δεν την έχεις, παίρνεις όλο το πακέτο, γιατί τα καλά κομμάτια έκαναν τα κακά να φαίνονται κερδισμένα.
Γι' αυτό δεν θέλω να χλευάζω τον κόσμο επειδή είναι παράλογος, αλλά ούτε να εξιδανικεύω τη σκηνή της εναλλακτικής υγείας επειδή βρήκε μερικά αληθινά οφέλη πρόληψης. Η καλύτερη απάντηση είναι να παραδεχτείς δύο πράγματα ταυτόχρονα. Η ιατρική παραμένει ο θεσμός με τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη για τη θεραπεία, ενώ απλώς δεν είναι σωστά συντονισμένη προς την πρόληψη. Άφησε επίσης τόση ανικανοποίητη ζήτηση πρόληψης που οι τσαρλατάνοι κατάφεραν να χτίσουν μια αγορά από πάνω της. Αν το σύστημα δεν μάθει στον κόσμο πώς να ξεχωρίζει την καλή πρακτική πρόληψης από τη φτηνή μυθολογία της κοινότητας, θα το κάνει κάποιος άλλος. Συνήθως άσχημα. Συνήθως αρρωσταίνοντας τον κόσμο με νωπό γάλα.
Η δουλειά του Ιγνάτιου Σέμελβαϊς πάνω στην υγιεινή των χεριών, που δικαιώθηκε αργότερα από τη μικροβιακή θεωρία, παραμένει μία από τις πιο καθαρές περιπτώσεις όπου η ιατρική τελικά έμαθε και τυποποίησε μια σωστή πρακτική μετά από θεσμική αντίσταση.
Η βιβλιογραφία για την προπόνηση αντίστασης περιλαμβάνει ισχυρές επαναλαμβανόμενες συσχετίσεις με βελτιωμένα μακροχρόνια αποτελέσματα υγείας, ανάμεσά τους χαμηλότερη θνησιμότητα από κάθε αιτία σε παρατηρησιακές μελέτες.