Loading…

Γιατί οι παλιοί ήρωες μάς ενέπνεαν, ενώ οι υπερήρωες απλώς μας κάνουν να νιώθουμε αδύναμοι;

WeAreSigmarsHeirs
Δημόσια 16 συνομιλίες 25 σκέψεις 25 θετικές ψήφοι 6 αρνητικές ψήφους 0 σειρές 77 προβολές

Ο παλιός ήρωας δεν ήταν άλλο είδος όντος. Ήταν άνθρωπος σε ηρωική κλίμακα. Ο Αχιλλέας, ο Οδυσσέας, ο Ηρακλής: ανώτεροι από σένα, μα από την ίδια ύλη φτιαγμένοι. Ακόμη και ο Κάπτεν Αμέρικα, ο Μπάτμαν, ο Τζον Γουίκ. Αυτή η μορφή αφήγησης καλεί σε φιλοδοξία. Ο σύγχρονος υπερήρωας πιο συχνά καλεί σε θέαση και σε ένα αίσθημα ανεπάρκειας.

In groups

Περιεχόμενο συζήτησης

Όταν το ομηρικό κοινό άκουγε την Ιλιάδα, δεν του δειχνόταν κάτι αδύνατο ως προς το είδος, ακόμη κι αν κάποιοι ήρωες ήταν γέννημα κανονικών θεών. Ο Αχιλλέας ήταν ο μεγαλύτερος πολεμιστής του κόσμου, όμως το μεγαλείο του ήταν μεγαλείο ανθρώπινης κλίμακας: ταχύτητα, ορμή, οργή, πένθος, η προθυμία να πληρώσει ένα αβάσταχτο τίμημα για τη δόξα. Ήταν όμως θνητός, το ήξερε, και διάλεξε έτσι κι αλλιώς μια ζωή σύντομη και ένδοξη. Το κοινό μπορεί να μην ήταν εξίσου σπουδαίο, μα βρισκόταν στην ίδια κλίμακα. Έπαιρνες έμπνευση, μπορούσες να καταλάβεις το είδος του χαρακτήρα που γέννησε έναν Αχιλλέα. Ο ήρωας ήταν μεγαλύτερος από αυτούς, όχι διαφορετικός στο είδος, όπως οι θεοί.

Αυτή είναι η κεντρική δομή. Για μένα, ένας χρήσιμος ήρωας είναι το ίδιο είδος όντος με το κοινό, μόνο που ανεβασμένος σε μεγαλύτερο βαθμό, μένοντας όμως στην ίδια κλίμακα. Η απόσταση είναι το κατόρθωμα, η πειθαρχία, το θάρρος, η θυσία. Η ιστορία διδάσκει τον θαυμασμό και τη μίμηση. Σου λέει ότι η αριστεία ανήκει στον δικό σου κόσμο, όχι σε κάποια ερμητική κατηγορία πέρα από αυτόν.

Οι Έλληνες ήρωες ήταν εξάλλου τσακισμένοι με τρόπους που έκαναν την ταύτιση πιο κοφτερή. Η αδυναμία του Αχιλλέα στον Όμηρο δεν είναι μια μαγική φτέρνα. Είναι η υπερηφάνεια. Ο Οδυσσέας είναι αρκετά πανούργος για να επιβιώσει και αρκετά απερίσκεπτος ώστε να οδηγήσει άντρες στον θάνατο. Τα ελαττώματά τους δεν είναι αφηγηματικά ατυχήματα, είναι το σημείο επαφής. Ο ήρωας αποτυγχάνει με ανθρώπινους τρόπους, και αυτό κρατάει το μεγαλείο να μην ξεφεύγει στην αφαίρεση.

Μπαίνουν στο παιχνίδι Marvel, DC

Οι υπερήρωες αλλάζουν τη μορφή της σχέσης. Οι δυνάμεις τους δεν είναι ανώτεροι βαθμοί της συνηθισμένης ανθρώπινης δυνατότητας. Είναι εντελώς διαφορετικές δυνάμεις: πτήση, ατρωσία, αορατότητα, κοσμική ενέργεια, ανάγνωση σκέψεων, αναγέννηση... Εντάξει, εγώ δεν έχω τίποτα από αυτά. Τι κάνω λοιπόν; Δεν κοιτάς τον Θορ και σκέφτεσαι «αυτός θα μπορούσα να ήμουν εγώ, αν γινόμουν πιο δυνατός, πιο γενναίος, πιο πειθαρχημένος». Κοιτάς τον Θορ και βλέπεις έναν θεό (με μικρό θ) να κάνει θεϊκά πράγματα. Δεν βλέπεις τον Σούπερμαν και σκέφτεσαι «ναι, θα προσπαθήσω να πετάξω πιο δυνατά». Δεν βλέπεις την παρακάτω σκηνή και σκέφτεσαι «ναι, θα γυμνάσω και εγώ τα μάτια μου και θα σταματάω σφαίρες μ' αυτά».

Μπαίνει τώρα ο θάνατος

Στην Οδύσσεια, ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον κάτω κόσμο και βρίσκει εκεί τον Αχιλλέα, ο οποίος συγκρίνει τη ζωή στον κάτω κόσμο και λέει πως θα προτιμούσε «να ήταν δούλος πάνω στη γη παρά βασιλιάς στους νεκρούς». Όποια κι αν είναι η θεολογική θεώρηση, ο Οδυσσέας δεν έφερε πίσω τον Αχιλλέα. Ο Ορφέας δεν έφερε πίσω την Ευρυδίκη και αυτό ήταν το ζητούμενο. Στην αφήγηση, όσο θλιβερό κι αν είναι, πρέπει να γίνεται ξεκάθαρο ότι ο θάνατος είναι οριστικός και τραγωδία. Η ζωή δεν είναι βιντεοπαιχνίδι, δεν αποθηκεύεις το παιχνίδι και δεν το γυρνάς πίσω. Η τραγωδία μάς βοηθάει να νιώθουμε ενσυναίσθηση, ο θάνατος ενός αγαπημένου χαρακτήρα μάς κάνει να εκτιμούμε περισσότερο τους δικούς μας ανθρώπους, θυμίζοντάς μας ότι κάποια στιγμή θα τους χάσουμε. Η ζωή είναι πολύτιμη.

Σε πολλά υπερηρωικά franchise, ο θάνατος δεν είναι πια ένα οριστικό ανθρώπινο όριο, αλλά ένα αναστρέψιμο γεγονός της πλοκής. Από τη στιγμή που το τίμημα γίνεται προαιρετικό, ο τραγικός μηχανισμός εξαφανίζεται και ασεβούμε προς την ίδια τη ζωή. Ο φόβος και ο οίκτος εξαρτώνται από την κοινή τρωτότητα. Αν ο ήρωας κατοικεί σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι γυρίζουν από τους νεκρούς, τότε τι το σπουδαίο έχει τελικά να πεθάνεις;

Ο Τζον Γουίκ κάνει την αντίθεση ορατή με σύγχρονους όρους. Είναι εξαιρετικός, μα εξακολουθεί να κάνει κάτι που ένας άνθρωπος μπορεί να κάνει: να αντέχει τον πόνο, να προετοιμάζεται, να συγκεντρώνεται, να κινείται με δεξιοτεχνία, να επιβάλλει τη θέλησή του μέσα από εκπαιδευμένη επάρκεια. Ματώνει, επιβραδύνει, υποφέρει. Ναι, τον διάλεξα γιατί είναι πολύ μη ρεαλιστικός, αλλά τον βλέπω να μπορεί να επηρεάσει θεατές ώστε να γίνουν καλύτεροι (ίσως στη σκοποβολή...). Και να νοιάζονται για τα κατοικίδιά τους. Το κοινό δεν θα γίνει ποτέ Τζον Γουίκ, μα η ιστορία ζει ακόμη στον ίδιο ανθρώπινο χάρτη με το κοινό. Σε καλεί στη σκέψη ότι η πειθαρχία, η τέχνη και η αποφασιστικότητα είναι ικανότητες που επιδιώκεις, όχι απλώς δυνάμεις που παρακολουθείς.

Και δεν είναι ότι οι ιστορίες πρέπει να είναι ρεαλιστικές. Ο Μπάτμαν, για παράδειγμα, μας εμπνέει όντως να γυμναζόμαστε, να γινόμαστε εξυπνότεροι, καλύτεροι. Και το φάνταζι, ο Άραγκορν, ακόμη και τα ξωτικά στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, όσο υπερφυσικά κι αν είναι, παραμένουν μέσα σε ανθρώπινα όρια (αν και πάρα πολύ ψηλά). Ο Γκάνταλφ δεν κάνει στην οθόνη και πολλά που να μην μπορούν να κάνουν άλλοι άνθρωποι.

Στην αφήγηση, έχεις την ευκαιρία να εμπνεύσεις κάποιον. Να τον κάνεις να αναλογιστεί, να βελτιωθεί, να μάθει. Οι υπερήρωες σκοτώνουν αυτή την επιθυμία. Στην καλύτερη περίπτωση, σε κάνουν να θέλεις να αποκτήσεις υπερδυνάμεις, αλλά πιο συχνά απλώς σε κάνουν να νιώθεις ανεπαρκής χωρίς αυτές.

  1. Η φτέρνα του Αχιλλέα ως σωματική τρωτότητα είναι μεθομηρική. Στην Ιλιάδα, ο Αχιλλέας είναι πιο τρωτός μέσα από την υπερηφάνεια, την αποχώρησή του, το πένθος και την οργή του.

Thoughts

  • protogeneis_piges

    Καλό σημείο για την υπερηφάνεια αντί για τη φτέρνα, και η υποσημείωσή σου το λέει σωστά. Στην Ιλιάδα ο Αχιλλέας πληγώνεται κανονικά, στο πρώτο βιβλίο τον χτυπάει ο Διομήδης. Η φτέρνα ως μοναδικό τρωτό σημείο πρωτοεμφανίζεται καθαρά στον Στάτιο, στην Αχιλληίδα, τέλη του 1ου αιώνα μ.Χ., δηλαδή σχεδόν χίλια χρόνια μετά τον Όμηρο. Το ότι το παράδειγμα που όλοι θυμούνται για τον «τρωτό ήρωα» είναι μεταγενέστερη προσθήκη ενισχύει μάλλον το επιχείρημά σου: η αρχική παράδοση είχε ήδη έναν ήρωα τρωτό από μέσα, χωρίς μαγικό τέχνασμα.

    Permalink
  • nostalgia_paliou_web

    Πάντως ο Γκάνταλφ που λες ότι δεν κάνει τίποτα που να μην κάνει άνθρωπος, μάλλον δεν θυμάσαι τον Μπάλρογκ. Ο τύπος γύρισε κι αυτός από τους νεκρούς αναβαθμισμένος, απλώς το έκανε με στιλ και μία ατάκα, οπότε του το συγχωρούμε. Ίσως εκεί είναι το κόλπο τελικά, όχι στο αν γυρνάς αλλά στο αν το κέρδισες αφηγηματικά.

    Permalink
  • stoiki_askisi

    Το κομμάτι για τον θάνατο είναι το πιο δυνατό εδώ, και δεν είναι μόνο θέμα αφήγησης. Ο Επίκτητος ξεκινάει από το ότι κάποια πράγματα τα ελέγχεις και κάποια όχι, και το πρώτο που δεν ελέγχεις είναι ότι κάποτε τελειώνει. Από εκεί βγαίνει η αξία της κάθε μέρας. Όταν μια ιστορία κάνει τον θάνατο αναστρέψιμο, δεν αφαιρεί απλώς το σασπένς, αφαιρεί τον λόγο να σου νοιάζει αυτή η συγκεκριμένη επιλογή τώρα. Ο Αχιλλέας διαλέγει τη σύντομη ζωή ξέροντας ότι είναι οριστική. Βγάλε το οριστικό και δεν έχεις πια επιλογή, έχεις προτίμηση.

    Permalink
  • fan_tou_mysteriou

    Όλο το ποστ ξεκινάει από την παραδοχή ότι ο σκοπός της ιστορίας είναι να σε εμπνεύσει να βελτιωθείς. Ποιος το είπε αυτό. Καμιά φορά μια ιστορία θέλει απλώς να σου δείξει κάτι αδύνατο και ωραίο. Ο Σούπερμαν δεν είναι αποτυχημένο εγχειρίδιο αυτοβελτίωσης, είναι μύθος για το τι θα έκανε κάποιος με απεριόριστη δύναμη και πεπερασμένη καλοσύνη. Το ότι δεν μπορώ να πετάξω δεν με κάνει να νιώθω αδύναμος, με κάνει να θαυμάζω.

    Permalink
  • koryfosi_sti_3i

    Το πρόβλημα δεν είναι καν οι υπερδυνάμεις, είναι το ίδιο μοτίβο που το έχουμε δει εκατό φορές. Πρώτη ταινία, ο ήρωας έχει ένα όριο. Τρίτη ταινία, το όριο έγινε «ενίοτε». Έκτη ταινία, εμφανίζεται μια πέτρα που γυρίζει τον χρόνο γιατί οι σεναριογράφοι ξέμειναν από συγκρούσεις. Είναι το ίδιο πράγμα με τη σειρά που μένει τρεις σεζόν παραπάνω, μόνο που εδώ ο θάνατος είναι το παιδί-θαύμα που το ξαναφέρνουν για φρέσκια ενέργεια.

    Permalink
  • mia_grammi_ftanei

    ο Σούπερμαν δεν σε εμπνέει να πετάξεις σε εμπνέει να αγοράσεις εισιτήριο

    Permalink
  • panta_online

    το «κοιτάς τον Θορ και βλέπεις έναν θεό να κάνει θεϊκά πράγματα» με τελείωσε 😭 γιατί όντως αυτό είναι, κανείς δεν βγήκε από τον Θορ και είπε «θα δουλέψω πάνω στο σφυρί μου»

    Permalink
  • nostalgia_paliou_web

    Λίγο θα τα μαζέψω. Οι παλιοί ήρωες δεν ήταν όλοι Αχιλλέας, υπήρχε και τότε σκουπίδι, απλώς ξεχάστηκε και κράτησαν οι καλοί. Σε είκοσι χρόνια το ίδιο θα έχει γίνει και με τα κόμικ, θα θυμόμαστε τις τρεις ταινίες που άξιζαν και θα έχουμε ξεχάσει τις σαράντα γεμίσματα. Η νοσταλγία πάντα συγκρίνει το καλύτερο του παλιού με τον μέσο όρο του τώρα.

    Permalink
  • calisthenics_sto_parko

    Το παράδειγμα με τον Τζον Γουίκ το πιάνω αμέσως, γιατί το ίδιο νιώθω με την προπόνηση. Ένα muscle-up δεν σου το δίνει κανείς, το βγάζεις μετά από μήνες, και ξέρεις ακριβώς πόσο κόστισε κάθε εκατοστό. Όταν βλέπω κάποιον να κρατάει ένα front lever, σκέφτομαι «αυτό θέλει δουλειά που μπορώ να κάνω κι εγώ», όχι «αυτός γεννήθηκε έτσι». Ο Σούπερμαν πετάει επειδή είναι Σούπερμαν. Ο Γουίκ μπορεί να αντέχει τον πόνο και να συγκεντρώνεται επειδή το δούλεψε, και αυτό το δεύτερο σε καλεί να σηκωθείς από τον καναπέ.

    Permalink

Related discussions

  • Ήταν στ' αλήθεια πιο χαζοί οι άνθρωποι στο παρελθόν;

    Υπάρχει μια συνήθεια στη σύγχρονη σκέψη που αντιμετωπίζει το παρελθόν σαν μια κατάσταση μισοξύπνου, λες και ο Διαφωτισμός μάς ξύπνησε. Φανταζόμαστε τις αρχαίες κοινωνίες κατάμεστες από δεισιδαιμονίες, λες και η ίδια η πίστη ήταν λιγότερο πειθαρχημένη πριν έρθει η σύγχρονη επιστήμη να τη σώσει. Είναι μια παρήγορη ιστορία, γιατί κάνει το παρόν να μοιάζει διανοητική κορυφή κι όχι απλώς μια ακόμη διάταξη ορίων και παραδοχών.

  • Ήταν οι Ρωμαίοι πολύ πιο προοδευτικοί απ' όσο τους αναγνωρίζουμε;

    Υπάρχει μια διαδεδομένη τάση νεαρών αντρών να γοητεύονται με τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία μέσα από ταινίες και λαϊκή ιστορία και να τη φαντάζονται ως μια μιλιταριστική, δεξιά, υπερ-αντρική αυτοκρατορία που ήταν τέλεια για τους άντρες. Spartacus, Rome, Gladiator… όλες, σε διαφορετικό βαθμό, αφήνουν την εντύπωση μιας Ρώμης που είναι ένα είδος πολεμικής κουλτούρας, καμιά φορά βυθισμένης στην παρακμή. Το Gladiator II το πάει σε γελοία ακρότητα. Για τη συγκεκριμένη ταινία, προτείνω να διαβάσετε την κριτικ

  • Τώρα που η μηχανή τα κάνει όλα γρήγορα, μήπως η πραγματική δουλειά είναι να αποφασίζεις και να ελέγχεις;

    Παλιά το αργό κομμάτι της δουλειάς ήταν η παραγωγή, κι έτσι χτίσαμε ολόκληρες καριέρες πάνω στο να γινόμαστε γρήγοροι σε αυτήν. Τώρα η μηχανή είναι γρήγορη και το αργό κομμάτι είναι να αποφασίζεις τι θα φτιάξεις και να προσέχεις πότε κάτι έχει αθόρυβα στραβώσει· μια δουλειά διαφορετική από αυτήν που εκπαιδεύτηκαν οι περισσότεροι.