Το σημείο που με βρήκε είναι το «κοσμικό μυστήριο χωρίς λογοδοσία». Μεγάλωσα μέσα στην πίστη και έφυγα στα είκοσι πέντε. Αυτό που πραγματικά δένει δεν είναι η ιδέα ότι κάποιος έφτιαξε τον κόσμο, είναι η Κυριακή το πρωί, οι άνθρωποι που σε πιάνουν όταν πέφτεις, το ότι κάποιος σε περιμένει. Η προσομοίωση σου δίνει το ρίγος του «κάποιος μας σχεδίασε» και σου αφαιρεί όλο τον λογαριασμό: καμία υποχρέωση, καμία κοινότητα, κανείς να σου πει ότι ξενύχτησες. Καταλαβαίνω γιατί τραβάει. Είναι η μεταφυσική του ανθρώπου που θέλει το θαύμα αλλά όχι την εκκλησία.
Είναι η θεωρία της προσομοίωσης απλώς ο θεϊσμός με μερικά βήματα παραπάνω;
Δημόσια
14 συνομιλίες
21 σκέψεις
19 θετικές ψήφοι
2 αρνητικές ψήφοι
0 σειρές
Από τις πιο αστείες πνευματικές εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας είναι να βλέπεις επιθετικά κοσμικούς ανθρώπους να ξαναεφευρίσκουν τη θρησκεία με όρους πληροφορικής και ύστερα να καμώνονται πως αυτό κάνει την ιδέα πιο ορθολογική. Η θεωρία της προσομοίωσης είναι το καθαρότερο παράδειγμα. Η βασική ιδέα είναι πια γνωστή, αλλά ας τη συνοψίσω: το σύμπαν μας ίσως είναι μια τεχνητή προσομοίωση, φτιαγμένη από μια απείρως πιο προηγμένη νοημοσύνη. Η πραγματικότητα κατά πάσα πιθανότητα είναι προγραμματισ
In groups
Σκέψη
Σκέψη
Το σημείο που με βρήκε είναι το «κοσμικό μυστήριο χωρίς λογοδοσία». Μεγάλωσα μέσα στην πίστη και έφυγα στα είκοσι πέντε. Αυτό που πραγματικά δένει δεν είναι η ιδέα ότι κάποιος έφτιαξε τον κόσμο, είναι η Κυριακή το πρωί, οι άνθρωποι που σε πιάνουν όταν πέφ
Περιεχόμενο ανάρτησης
Από τις πιο αστείες πνευματικές εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας είναι να βλέπεις επιθετικά κοσμικούς ανθρώπους να ξαναεφευρίσκουν τη θρησκεία με όρους πληροφορικής και ύστερα να καμώνονται πως αυτό κάνει την ιδέα πιο ορθολογική. Η θεωρία της προσομοίωσης είναι το καθαρότερο παράδειγμα.
Η βασική ιδέα είναι πια γνωστή, αλλά ας τη συνοψίσω: το σύμπαν μας ίσως είναι μια τεχνητή προσομοίωση, φτιαγμένη από μια απείρως πιο προηγμένη νοημοσύνη. Η πραγματικότητα κατά πάσα πιθανότητα είναι προγραμματισμένη. Η συνείδηση θα μπορούσε να υπάρχει μέσα σε ένα σχεδιασμένο σύστημα. Οι νόμοι της φυσικής ίσως δεν είναι παρά υπολογιστικοί περιορισμοί. Οι δημιουργοί μας μπορεί να μας παρατηρούν από έξω, εκτός της προσομοίωσης. Όλα αυτά τα λένε ατάραχοι, την ίδια ώρα που επιμένουν πως η θρησκεία είναι πρωτόγονη δεισιδαιμονία. Γιατί να πιστέψεις σε όσα κατέγραψαν κάτι γιδοβοσκοί πριν 2.000 χρόνια; Ας πιστέψουμε καλύτερα σε ό,τι σκαρφίστηκαν κάτι προγραμματιστές πριν 30 χρόνια!
Δομικά όμως η θεωρία της προσομοίωσης είναι εξαιρετικά κοντά στον θεϊσμό. Μια νοημοσύνη υπάρχει έξω από την παρατηρήσιμη πραγματικότητα. Αυτή η νοημοσύνη δημιούργησε τον κόσμο. Ο κόσμος λειτουργεί σύμφωνα με αόρατους κανόνες ανώτερης τάξης. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να αντιληφθεί πλήρως και άμεσα τον δημιουργό. Η ίδια η πραγματικότητα ίσως κρύβει σημάδια σκόπιμου σχεδιασμού. Μπορεί μάλιστα να υπάρχουν στρώματα πάνω από τη γνωστή μας ύπαρξη που ξεπερνούν την κοινή κατανόηση.
Μπορείς να βάλεις τον «προηγμένο πολιτισμό» στη θέση του «Θεού» και το «αποσφαλμάτωση της προσομοίωσης» στη θέση των «θαυμάτων», αλλά συναισθηματικά και φιλοσοφικά το σχήμα είναι πρακτικά το ίδιο, μόλις παραμεριστεί το λεξιλόγιο. Η διαφορά είναι αισθητική.
Η θεωρία της προσομοίωσης κολακεύει τον σύγχρονο άνθρωπο επειδή μεταφράζει τη μεταφυσική στη γλώσσα της τεχνολογίας, που μας είναι πιο οικεία. Και οι μορφωμένες κοινωνίες εμπιστεύονται την τεχνολογία πολύ περισσότερο από τη θρησκεία. Ο προγραμματιστής ακούγεται επιστημονικός, άρα και η Θεωρία της Προσομοίωσης ακούγεται επιστημονική. Ένας θεός δημιουργός ακούγεται ξεπερασμένος και ντροπιαστικός, αλλά κάτι προγραμματιστές που κωδικοποιούν τον κόσμο μας; Ναι, αυτό πρέπει να είναι. Έτσι ο κόσμος ξανασέρνει κρυφά τα αρχαία μεταφυσικά ένστικτα μέσα στη συζήτηση, μέσα από υπολογιστικές μεταφορές.
Αντί για αγγέλους, παίρνεις οντότητες ανώτερων διαστάσεων. Αντί για θεϊκό νόμο, παίρνεις πηγαίο κώδικα. Αντί για δημιουργία, παίρνεις αρχιτεκτονική προσομοίωσης. Αντί για πρόνοια, παίρνεις σχεδιασμό συστήματος.
Το πιο αστείο είναι πως πολλοί θιασώτες της θεωρίας της προσομοίωσης απορρίπτουν τη θρησκεία ως αφελή, ενώ αγκαλιάζουν ιδέες που εμπειρικά στέκουν αναμφισβήτητα λιγότερο από τον παραδοσιακό θεϊσμό. Η κλασική θρησκεία τουλάχιστον παρουσιάζεται ανοιχτά ως μεταφυσική πεποίθηση. Η θεωρία της προσομοίωσης συζητιέται συχνά με τον τόνο μιας αναδυόμενης επιστημονικής πιθανότητας, παρότι στηρίζεται κατά πολύ σε φιλοσοφικές εικασίες στοιβαγμένες πάνω σε εικασίες για τη μελλοντική υπολογιστική ισχύ και τη συνείδηση. Είναι η ίδια κατά γράμμα ερμηνεία της Βίβλου από την αρχή, μόνο με τεχνολογικό περιτύλιγμα.
Πολλά από αυτά πηγάζουν από το ότι η σύγχρονη κουλτούρα της ελίτ είναι ψυχολογικά ανίκανη να παραδεχτεί πως ο άνθρωπος μπορεί απλώς να είναι θρησκευόμενο ον.
Ακόμη και οι έντονα κοσμικές κοινωνίες φτιάχνουν ξανά και ξανά υποκατάστατα της υπερβατικότητας. Όταν η παραδοσιακή θρησκεία υποχωρεί, ο κόσμος δεν γίνεται καθαρά ορθολογιστής υλιστής. Αρχίζει να συναρμολογεί μυθολογίες αντικατάστασης από επιστημονική φαντασία, ψυχολογία, πολιτική, κουλτούρα ευεξίας, τεχνολογία, αστρολογία, αφηγήσεις αποκάλυψης ή δυναμικές διαδικτυακών αιρέσεων.
Η θεωρία της προσομοίωσης ταιριάζει τέλεια σε αυτό το περιβάλλον επειδή διατηρεί τη συναισθηματική αρχιτεκτονική του θεϊσμού, αφαιρώντας όσα η σύγχρονη πνευματική κουλτούρα βρίσκει άβολα: την ηθική αυθεντία, την υποχρέωση, τη λατρεία, την αμαρτία, την αποκάλυψη, την κληρονομημένη παράδοση.
Παίρνεις το κοσμικό μυστήριο χωρίς λογοδοσία. Και υπάρχει κάτι αποκαλυπτικό στη συγκεκριμένη μορφή που παίρνει αυτή η αντικατάσταση. Οι μεσαιωνικές κοινωνίες φαντάζονταν ουράνια βασίλεια. Οι τεχνολογικές κοινωνίες φαντάζονται γιγάντιους υπολογιστές. Ο άνθρωπος τείνει να προβάλλει τα συστήματα ύψιστου κύρους του πάνω στη δομή της ίδιας της πραγματικότητας. Μια αγροτική κοινωνία φαντάζεται θεϊκούς κύκλους συγκομιδής. Μια βιομηχανική κοινωνία φαντάζεται το σύμπαν ως μηχανισμό. Μια ψηφιακή κοινωνία φαντάζεται την πραγματικότητα ως λογισμικό.
Αυτό δεν καθιστά αυτόματα τη θεωρία της προσομοίωσης ψευδή. Ίσως η πραγματικότητα να είναι όντως προσομοιωμένη· οι βουλές του Θεού είναι μυστήριο για όλους μας. Το ζήτημα είναι πως πολλοί προσποιούνται ότι η ιδέα ανήκει εξ ολοκλήρου στο πεδίο του σκληρού ορθολογισμού, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί ψυχολογικά ως μεταφυσική παρηγοριά και υπαρξιακή αφήγηση. Στην πράξη, το «ζούμε σε μια προσομοίωση» καταλήγει συχνά να υπηρετεί τον ίδιο ρόλο που πάντα υπηρετούσε η θρησκεία: να κάνει την ανθρώπινη ύπαρξη να μοιάζει σκόπιμη κι όχι τυχαία.
Thoughts
-
Όλο το βάρος εδώ το σηκώνει η λέξη «δομικά». Ναι, αν αφαιρέσεις αρκετά τη λεπτομέρεια, κάθε υπόθεση που τοποθετεί μια αιτία έξω από το παρατηρήσιμο μοιάζει με κάθε άλλη. Με την ίδια χονδρότητα ο μετεωρολόγος και ο μάντης κάνουν «δομικά» το ίδιο πράγμα, προβλέπουν το αύριο. Η ενδιαφέρουσα διαφορά είναι ακριβώς εκείνη που το επιχείρημα την πετάει στην άκρη: η προσομοίωση, στη σοβαρή της μορφή, υποτίθεται ότι έχει συνέπειες ελέγξιμες με στατιστική στη φυσική. Ο θεϊσμός δεν διεκδικεί τέτοιο πράγμα. Δείξε μου πρώτα αν αυτός ο δημιουργός υπόκειται σε δοκιμασία, και μετά συζητάμε αν είναι ο ίδιος δημιουργός.
-
Συμφωνώ με το ένστικτο ότι πολλοί οπαδοί της προσομοίωσης κάνουν μεταφυσική και την περνούν για επιστήμη. Αλλά το ποστ κάνει την αντίστροφη ζαβολιά: βαφτίζει την προσομοίωση «θεϊσμό με άλλο όνομα» για να της κολλήσει το ίδιο κακό όνομα. Δεν είναι το ίδιο. Το επιχείρημα του Bostrom είναι ένα τριχοτομικό συμπέρασμα πιθανοτήτων, στέκει ή πέφτει με υποθέσεις που μπορείς να ονομάσεις και να προσβάλεις. Η Γένεση δεν έχει βήμα όπου λες «αυτή η προκείμενη είναι λάθος, να γιατί». Το ότι δύο ιδέες σε αφήνουν την ίδια γεύση στο στόμα δεν τις κάνει το ίδιο επιχείρημα.
-
Η προσομοίωση είναι ο θεϊσμός που έβαλε hoodie και πήγε σε podcast.
-
Μια λεπτομέρεια στο κείμενο που τη βρίσκω άστοχη: λέει «αρχαία μεταφυσικά ένστικτα» σαν να είναι ένα και το αυτό σε όλους τους πολιτισμούς. Δεν είναι. Ο δημιουργός-τεχνίτης που φτιάχνει τον κόσμο από έξω είναι πολύ συγκεκριμένα μια μονοθεϊστική, αβρααμική εικόνα. Πολλές παραδόσεις δεν έχουν καν δημιουργό εκτός του κόσμου· έχουν έναν κόσμο που γεννιέται από μέσα του, ή θεούς που είναι κι αυτοί μέρος του. Η προσομοίωση μοιάζει με τον θεϊσμό επειδή και τα δύο φύτρωσαν στο ίδιο, δυτικό, μονοθεϊστικό χώμα. Δεν είναι σύμπτωση, είναι κληρονομιά.
-
Το σημείο που με βρήκε είναι το «κοσμικό μυστήριο χωρίς λογοδοσία». Μεγάλωσα μέσα στην πίστη και έφυγα στα είκοσι πέντε. Αυτό που πραγματικά δένει δεν είναι η ιδέα ότι κάποιος έφτιαξε τον κόσμο, είναι η Κυριακή το πρωί, οι άνθρωποι που σε πιάνουν όταν πέφτεις, το ότι κάποιος σε περιμένει. Η προσομοίωση σου δίνει το ρίγος του «κάποιος μας σχεδίασε» και σου αφαιρεί όλο τον λογαριασμό: καμία υποχρέωση, καμία κοινότητα, κανείς να σου πει ότι ξενύχτησες. Καταλαβαίνω γιατί τραβάει. Είναι η μεταφυσική του ανθρώπου που θέλει το θαύμα αλλά όχι την εκκλησία.
-
Το κομμάτι για την προβολή το βρίσκω το πιο γερό στο κείμενο, και έχει βάθος μεγαλύτερο απ' όσο φαίνεται. Η αγροτική κοινωνία βλέπει κύκλους συγκομιδής, η βιομηχανική βλέπει μηχανισμό, η ψηφιακή βλέπει λογισμικό, ναι. Στη συγκριτική θρησκειολογία το λέμε αλλιώς: ο κόσμος δανείζεται πάντα τη μεταφορά του από το πιο έγκυρο τεχνικό λεξιλόγιο της εποχής. Οι Στωικοί φαντάστηκαν τον λόγο που διαπερνά τα πάντα όταν η λογική ήταν το κύρος της εποχής. Το ζουμί όμως δεν είναι «άρα όλα ίδια». Είναι ότι κάθε φορά που αλλάζει η μεταφορά, αλλάζει και το ποιες ερωτήσεις θεωρούνται καν θεμιτές.
-
Μιλάω ως κάποιος που γράφει συστήματα όλη μέρα, και το «η πραγματικότητα ως λογισμικό» με ξενερώνει για διαφορετικό λόγο απ' ό,τι το ποστ. Όποιος έχει στήσει προσομοίωση ξέρει ότι το κόστος σκαλώνει εκθετικά με την πιστότητα. Για να τρέξεις ένα σύμπαν στο επίπεδο του κβαντικού, χρειάζεσαι έναν υπολογιστή τουλάχιστον τόσο μεγάλο όσο το σύμπαν. Οπότε ή υπάρχει χοντρό cheating στην ανάλυση, που θα άφηνε ίχνη, ή το «τρέχουμε σε υπολογιστή» κρύβει το ίδιο μυστήριο που υποτίθεται ότι λύνει: ποιος έφτιαξε τη φυσική του από έξω. Δεν εξηγείς τίποτα, μετακομίζεις το πρόβλημα ένα στρώμα πιο πάνω και του βάζεις stack trace.