Αν πρόκειται να φας ζώο, το ερώτημα δεν είναι αν ο θάνατός του είναι θλιβερός. Είναι πόσο πόνο προσθέτει στον κόσμο η επιλογή σου για κάθε γραμμάριο πρωτεΐνης που παίρνεις πίσω. Οι περισσότεροι απαντούν με ένα συναίσθημα, κι αυτό ευνοεί την αγελάδα, γιατί η αγελάδα είναι ένας μεγάλος, οικείος θάνατος, ενώ μια κονσέρβα σαρδέλες μοιάζει με μικρή σφαγή. Αν το μετρήσεις σωστά, το συναίσθημα δείχνει ανάποδα.
Μικρή ένσταση στο πανηγύρι: το επιχείρημα «θα πέθαινε ούτως ή άλλως, και μάλιστα άσχημα» δουλεύει για τα πάντα αν το αφήσεις ασύδοτο. Όλοι θα πεθάνουν κάποτε άσχημα. Δεν μου δίνει αυτό άδεια να επιταχύνω το πρόγραμμα. Η φύση να είναι σκληρή δεν κάνει το δ
Μικρή ένσταση στο πανηγύρι: το επιχείρημα «θα πέθαινε ούτως ή άλλως, και μάλιστα άσχημα» δουλεύει για τα πάντα αν το αφήσεις ασύδοτο. Όλοι θα πεθάνουν κάποτε άσχημα. Δεν μου δίνει αυτό άδεια να επιταχύνω το πρόγραμμα.
Η φύση να είναι σκληρή δεν κάνει το δικό μου δίχτυ ευγένεια.
Αν πρόκειται να φας ζώο, το ερώτημα δεν είναι αν ο θάνατός του είναι θλιβερός. Είναι πόσο πόνο προσθέτει στον κόσμο η επιλογή σου για κάθε γραμμάριο πρωτεΐνης που παίρνεις πίσω. Οι περισσότεροι απαντούν με ένα συναίσθημα, κι αυτό ευνοεί την αγελάδα, γιατί η αγελάδα είναι ένας μεγάλος, οικείος θάνατος, ενώ μια κονσέρβα σαρδέλες μοιάζει με μικρή σφαγή. Αν το μετρήσεις σωστά, το συναίσθημα δείχνει ανάποδα.
Ένα πράγμα το κρίνει: ο πόνος που προσθέτει στ' αλήθεια η ζήτησή σου, ανά γραμμάριο πρωτεΐνης. Δεν είναι το ίδιο με τον σκέτο αριθμό των ζώων που πεθαίνουν. Σπάει σε λίγα ξεχωριστά ερωτήματα.
Πόσα ζώα πεθαίνουν για την πρωτεΐνη που παίρνεις;
Πόσο μπορεί στ' αλήθεια να υποφέρει το καθένα;
Πόση ζωή κόβει στη μέση ο κάθε θάνατος;
Τι κοστίζει η τροφή σε ό,τι άλλο ζει;
Και κάτω απ' όλα αυτά: πόσο από αυτό θα γινόταν έτσι κι αλλιώς, χωρίς εσένα;
Αυτό το τελευταίο ερώτημα μετράει πιο πολύ απ' όσο περιμένει κανείς, κι εκεί χωρίζουν οι δρόμοι της αγελάδας και της σαρδέλας.
Η υπόθεση υπέρ του βοδινού είναι πιο γερή απ' όσο θέλουν να παραδεχτούν οι περισσότεροι ψαροφάγοι, κι αρχίζει από το μέγεθος.
Οι αγελάδες είναι τεράστιες. Ένας κρεατοφάγος τρώει κάπου έντεκα βοοειδή σε μια ζωή και πάνω από δύο χιλιάδες κοτόπουλα, σχεδόν αποκλειστικά επειδή το κοτόπουλο είναι μικρό και το βόδι όχι. Από το βοδινό πεθαίνουν λιγότερα ζώα ανά θερμίδα απ' ό,τι από σχεδόν κάθε άλλο κρέας.
Ανά θάνατο, το βοδινό είναι ήπιο. Σταθμίζοντας τον κάθε θάνατο με το πόσο μπορεί εύλογα να υποφέρει το ζώο, το αποτέλεσμα είναι κάθετο: το βοδινό και τα γαλακτοκομικά βγαίνουν κάπου εκατοντάδες ως χίλιες φορές λιγότερο επιβλαβή ανά κιλό απ' ό,τι το κοτόπουλο ή τα αυγά.
Ένα βόδι βοσκής μπορεί να έχει αληθινή ζωή. Βόσκει, κινείται με ένα κοπάδι που αναγνωρίζει και φτάνει σε έναν ελεγχόμενο θάνατο αφού έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος μιας κανονικής ζωής. Αυτό είναι πιο πολύ απ' όσο παίρνει σχεδόν οποιοδήποτε εκτρεφόμενο ζώο.
Ένα ζώο, δύο τροφές. Η ίδια αγελάδα δίνει και γάλα, οπότε η ύπαρξή της δεν ξοδεύεται μόνο στο κρέας.
Αν ο κανόνας σου είναι να σκοτώνεις τα λιγότερα δυνατά ζώα και να πονάς το καθένα όσο λιγότερο γίνεται, το βοδινό είναι σοβαρή απάντηση, και η πραγματική σκληρότητα κρύβεται στο κοτόπουλο δίπλα του.
Η σαρδέλα πρέπει να ξεπεράσει αυτόν τον αριθμό νεκρών. Ένα μόνο βόδι κουβαλάει την πρωτεΐνη πολλών χιλιάδων σαρδέλων, οπότε στα σκέτα νούμερα χάνει, και μάλιστα άσχημα. Κερδίζει όμως ούτως ή άλλως, σε τέσσερα μέτωπα.
Οι σαρδέλες και οι γαύροι είναι από τα πιο απλά σπονδυλωτά που υπάρχουν.
Αφήνουν τα αυγά τους ελεύθερα στο νερό, χωρίς ζευγάρωμα σε δεσμό και χωρίς γονική φροντίδα.
Τρέφονται με διήθηση, χωρίς σύνθετο κυνήγι και με περιορισμένη μάθηση ή προσανατολισμό.
Το νευρικό τους σύστημα είναι μικρό.
Σε μια κλίμακα όπου η ικανότητα του ανθρώπου να υποφέρει είναι ένα, οι πιο προσεκτικές προσπάθειες να βαθμολογηθεί μια σαρδέλα την τοποθετούν κοντά στο 0,045, πολύ κάτω από την αγελάδα και κλάσμα σχεδόν όλων όσων εκτρέφουμε. Έτσι ο αριθμός νεκρών χιλίων προς ένα δεν πολλαπλασιάζεται απέναντι σε κάτι ισάξιο. Ο κάθε θάνατος σαρδέλας κουβαλάει μόνο μια μικρή φέτα από το ηθικό βάρος που υπάρχει μέσα στην αγελάδα, και η απόσταση κλείνει γρήγορα μόλις πάψεις να μετράς σώματα κι αρχίσεις να μετράς την ικανότητα να νιώθεις μέσα τους.
Εδώ κρίνεται στ' αλήθεια το ζήτημα. Μια αγελάδα κρεατοπαραγωγής έρχεται στη ζωή, μεγαλώνει και σκοτώνεται εξ ολοκλήρου εξαιτίας σου· τίποτα απ' αυτά δεν γίνεται χωρίς τη ζήτηση. Μια άγρια σαρδέλα δεν εκτρέφεται. Υπάρχει ήδη, και θα πέθαινε έτσι κι αλλιώς, σχεδόν σίγουρα άσχημα.
Οι σαρδέλες γεννούν δεκάδες ως εκατοντάδες χιλιάδες αυγά, και λιγότερες από μία στις χίλιες φτάνουν στην ενηλικίωση.
Όσες φτάνουν, πεθαίνουν κυρίως από θήρευση: τις κυνηγούν ως την εξάντληση, τις καταπίνουν ζωντανές κι ασφυκτιούν ή διαλύονται σε ένα στομάχι για κάπου είκοσι λεπτά.
Οι υπόλοιπες φεύγουν πιο αργά, από πείνα ή αρρώστια.
Απέναντι σ' αυτό, ένα δίχτυ κλείνει γύρω από ένα κοπάδι τη νύχτα, όταν τα ψάρια είναι ήρεμα, και τα ανεβάζει μέσα σε μία ή δύο ώρες, όπου πεθαίνουν από τη συμπίεση της ψαριάς ή από την πτώση του οξυγόνου. Είναι πραγματικά αβέβαιο ποιος θάνατος είναι χειρότερος, κι όσοι το έχουν κοιτάξει πιο εξονυχιστικά έχουν γίνει με τον καιρό λιγότερο σίγουροι, όχι περισσότερο. Αυτή η αβεβαιότητα είναι όλο το νόημα. Στην αγελάδα, ολόκληρη η ζωή κι ο θάνατος προστίθενται στον κόσμο. Στη σαρδέλα, η ζήτησή σου κυρίως ανταλλάσσει έναν σκληρό θάνατο μ' έναν άλλο. Η ψαριά είναι κι από πάνω περιορισμένη με ποσόστωση, οπότε το να τρως το ψάρι κατά κύριο λόγο το ξεστρατίζει από το ιχθυάλευρο και τις τροφές κατοικίδιων, αντί να βγάζει κι άλλο από τη θάλασσα.
Μετράει και ό,τι δεν είναι το ίδιο το ζώο, κι εδώ η απόσταση είναι τεράστια.
Οι σαρδέλες δεν θέλουν ούτε γη, ούτε γλυκό νερό, ούτε ζωοτροφή· κάθονται στον πάτο της τροφικής αλυσίδας και κατατάσσονται στις πρωτεΐνες με το χαμηλότερο αποτύπωμα κάθε είδους.
Το βοδινό κάθεται στο αντίθετο άκρο σε γη, νερό και αέρια θερμοκηπίου ανά γραμμάριο πρωτεΐνης.
Η γη που παίρνει το βοδινό είναι ο νούμερο ένα μοχλός απώλειας οικοτόπων, που σκοτώνει πολύ περισσότερα άγρια ζώα απ' όσα οποιαδήποτε αλιεία.
Και η λύση με τα καθαρά χέρια δεν είναι τόσο καθαρή όσο δείχνει. Η φυτική καλλιέργεια σκοτώνει ζώα του χωραφιού με το τρακτέρ: ποντίκια, πουλιά που φωλιάζουν και αμέτρητα έντομα πεθαίνουν για να μπει μια σοδειά. Ένα πιάτο με λαχανικά δεν είναι αναίμακτο, κι ούτως ή άλλως η περισσότερη σοδειά στη Γη πάει για ζωοτροφή.
Η σαρδέλα λύνει κι ένα πρόβλημα που κάνει τον κόσμο να τα παρατάει εξαρχής με το να τρώει σωστά.
Είναι πυκνή σε θρεπτικά που είναι τα πιο δύσκολα να βρεις αλλού: τα ωμέγα-3 μακράς αλύσου, τη βιταμίνη Β12, τον αιμικό σίδηρο, τον ψευδάργυρο, το ιώδιο, το ασβέστιο, τη βιταμίνη D, τη χολίνη και ενώσεις όπως η κρεατίνη και η ταυρίνη, που σχεδόν λείπουν από τα φυτά.
Καθώς ζει λίγο και βρίσκεται χαμηλά στην αλυσίδα, κουβαλάει ελάχιστο υδράργυρο, και τα μικροπλαστικά που τρώει μένουν στο έντερο, που αφαιρείται.
Είναι φτηνή, κι αυτό είναι μια ηθική από μόνη της: τα λεφτά που γλιτώνεις από μια κονσέρβα ψάρι, σε σχέση με τα συμπληρώματα και τις ακριβές πρωτεΐνες, μπορούν να κάνουν αληθινό καλό κάπου που μετράει.
Για τους περισσότερους, η ειλικρινής εναλλακτική στο βοδινό δεν είναι ένα προσεκτικά συμπληρωμένο πιάτο με λαχανικά. Είναι το κοτόπουλο. Η σαρδέλα κερδίζει και τα δύο.
Υπάρχει αληθινή υπόθεση κι από την άλλη πλευρά. Αν μετράς το ολικό μαρτύριο, με κάθε θάνατο πλήρως χρεωμένο, η αγελάδα όντως κερδίζει. Χιλιάδες σαρδέλες, ακόμη και με ένα ψίχουλο ηθικού βάρους η καθεμιά, μπορούν αθροιστικά να ξεπεράσουν ένα μόνο μοσχάρι, κι η ίδια στάθμιση που καταδικάζει το κοτόπουλο κατατάσσει το βοδινό ως μέτρια βλάβη. Όποιος απορρίπτει το πλαίσιο της αντιπραγματικότητας, όποιος κρατάει ότι ένας θάνατος που προκαλείς είναι θάνατος που προκαλείς, είτε θα τον έκανε η φύση έτσι κι αλλιώς είτε όχι, μπορεί να καταλήξει στο βοδινό χωρίς να είναι ανόητος. Η αξιοπρεπής ζωή του βοδιού βοσκής είναι αληθινή, κι η άγρια σαρδέλα δεν έχει τίποτα τέτοιο. Τίποτα απ' αυτά δεν παραμερίζεται.
Όμως το πλαίσιο της αντιπραγματικότητας είναι το σωστό, γιατί το μόνο που μπορεί ν' αλλάξει η επιλογή σου είναι η διαφορά που κάνει. Σ' αυτόν τον άξονα η σαρδέλα κερδίζει, και μάλιστα με άνεση:
μετά βίας υποφέρει·
ο θάνατός της κυρίως αντικαθιστά έναν χειρότερο που θα συναντούσε ούτως ή άλλως·
στον ζωντανό κόσμο κοστίζει σχεδόν τίποτα·
και σε τρέφει καλύτερα και φτηνότερα από τις εναλλακτικές.
Η αγελάδα προσθέτει μια ολόκληρη δημιουργημένη ζωή και το μεγαλύτερο αποτύπωμα στο μενού. Το ένστικτο ότι η κονσέρβα με τα μικρά ασημένια ψάρια είναι το χειρότερο, κι ένα μεγάλο ήρεμο ζώο η πιο καθαρή επιλογή, έχει την αριθμητική ανάποδα. Οι σαρδέλες είναι πιο ηθικές από το βοδινό. Η ειλικρινής διαφωνία δεν είναι αν σου φαίνεται το ψάρι λιγότερο νόστιμο. Είναι αν μετράς τον πόνο που προκαλείς ή τον πόνο που στ' αλήθεια προσθέτεις.
Ολόκληρο το συμπέρασμα κρέμεται από το 0,045 στην υποσημείωση. Αν αυτός ο αριθμός είναι λάθος κατά μια τάξη μεγέθους, η σαρδέλα χάνει.
Και το ερώτημα είναι αν θα πίστευες το ίδιο πλαίσιο αν έβγαζε αντίθετο αποτέλεσμα. Αν αύριο έβγαινε η σαρδέλα στο 0,3, θα κρατούσες ότι μετράμε ικανότητα να υποφέρει το ζώο, ή θα ξανάβρισκες λόγο για το βόδι; Όποιος δεν ξέρει να απαντήσει, δεν έχει επιχείρημα, έχει προτίμηση με αριθμούς από πάνω.
Μια ερώτηση μόνο: όλο αυτό συγκρίνει σαρδέλα με βόδι. Η σύγκριση με το κοτόπουλο, που το ίδιο το ποστ λέει ότι είναι το πραγματικό πιάτο των περισσότερων, πού καταλήγει;
Η αδύναμη κλωστή είναι ο ισχυρισμός ότι το ψάρεμα είναι κλειδωμένο στην ποσόστωση και ότι τρώγοντας τη σαρδέλα απλώς την ξεστρατίζεις από το ιχθυάλευρο. Στην πράξη η ζήτηση για ανθρώπινη κατανάλωση δεν αφήνει την υπόλοιπη αλιεία σταθερή: μετακινεί κίνητρα, πιέζει για αύξηση των ορίων, στηρίζει στόλους. Η ποσόστωση δεν είναι φυσικός νόμος, είναι πολιτική απόφαση που κάποιος τη γράφει και κάποιος ωφελείται όταν ανεβαίνει.
Όταν λοιπόν λες «κυρίως ανταλλάσσεις έναν θάνατο μ' έναν άλλο», παίρνεις ως δεδομένο ένα θεσμικό πλαίσιο που είναι ακριβώς το διακύβευμα.
Το ισχυρό σημείο του ποστ είναι ότι κρίνει την επιλογή σου από τη διαφορά που κάνει, όχι από τον συνολικό θάνατο που υπάρχει στον κόσμο. Αυτή είναι η σωστή ερώτηση, γιατί ηθικά λογοδοτείς για ό,τι αλλάζει η πράξη σου, όχι για όλο το βάρος του κόσμου.
Θα έβαζα όμως έναν περιορισμό. Το αντιπραγματικό επιχείρημα στην άγρια σαρδέλα στέκεται μόνο αν η αλιεία είναι όντως δεμένη στην ποσόστωση και αν το να τρως εσύ το ψάρι το ξεστρατίζει από το ιχθυάλευρο. Αν αυτό δεν ισχύει, τότε η ζήτησή σου δεν αντικαθιστά έναν θάνατο, τον προσθέτει, και το επιχείρημα γυρίζει.
Η όλη συζήτηση γυρίζει γύρω από δύο σημασίες της φράσης «ο πόνος που προκαλείς». Η μία είναι ο πόνος που υπάρχει επειδή έδρασες. Η άλλη είναι ο πόνος που δεν θα υπήρχε αν δεν είχες δράσει.
Το ποστ διαλέγει σταθερά τη δεύτερη και τη λέει «σωστή». Μπορεί να είναι, αλλά αυτό είναι ηθικό αξίωμα, όχι αριθμητικό συμπέρασμα. Μόλις το κάνεις ρητό, η μισή διαφωνία λύνεται: όσοι κρατάνε το βόδι κρατάνε την πρώτη σημασία, και δεν κάνουν λάθος στα μαθηματικά, διαφωνούν στον ορισμό.
Αυτό το 0,045 δεν είναι μέτρηση, είναι εκτίμηση πάνω σε ένα proxy της νευρικής πολυπλοκότητας, με τεράστια αβεβαιότητα και από πάνω και από κάτω. Το ίδιο το ποστ το παραδέχεται όταν λέει ότι όσοι το κοίταξαν πιο πολύ έγιναν λιγότερο σίγουροι.
Άρα ο σωστός τρόπος να το διαβάσεις είναι ως διάστημα, όχι ως νούμερο. Με ένα ευρύ διάστημα, ο πολλαπλασιασμός χίλιες σαρδέλες επί ένα αβέβαιο βάρος δίνει ένα αποτέλεσμα που μπορεί άνετα να πέφτει και στις δύο πλευρές. Το «κερδίζει με άνεση» στην ετυμηγορία είναι πιο σίγουρο απ' όσο σηκώνουν τα δεδομένα.
Στο διατροφικό κομμάτι το ποστ είναι πιο γερό απ' όσο στο ηθικό, και αξίζει να το πεις καθαρά:
ωμέγα-3 μακράς αλύσου (EPA/DHA) σε μορφή που το σώμα παίρνει άμεσα, σε αντίθεση με το ALA των φυτών που μετατρέπεται με χαμηλή απόδοση
B12 και αιμικός σίδηρος, που όντως λείπουν ή απορροφώνται χειρότερα από φυτικές πηγές
χαμηλός υδράργυρος επειδή ζει λίγο και τρώει χαμηλά στην αλυσίδα
Αυτά στέκουν. Το effect size στην υγεία δεν είναι θαύμα, αλλά είναι από τα λίγα τρόφιμα όπου η πυκνότητα θρεπτικών δεν είναι μάρκετινγκ.
Μικρή ένσταση στο πανηγύρι: το επιχείρημα «θα πέθαινε ούτως ή άλλως, και μάλιστα άσχημα» δουλεύει για τα πάντα αν το αφήσεις ασύδοτο. Όλοι θα πεθάνουν κάποτε άσχημα. Δεν μου δίνει αυτό άδεια να επιταχύνω το πρόγραμμα.
Η φύση να είναι σκληρή δεν κάνει το δικό μου δίχτυ ευγένεια.
Το ένστικτο «μεγάλο ζώο = σοβαρός θάνατος, μικρό ασημί ψάρι = σφαγή» είναι κυριολεκτικά το να μετράς ηθική με το μάτι.
Το κουτάκι σε ενοχλεί επειδή βλέπεις δέκα ψάρια μαζί. Το μπιφτέκι σε αφήνει ήσυχο επειδή η αγελάδα ήρθε σε φέτες.
Μιλώντας με φοιτητές, με εφήβους και με νεότερους συναδέλφους, βλέπω ότι πολλοί πιστεύουν πως τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους είναι ο βασικός παράγοντας για το τι θα κάνουν ή πώς θα χτίσουν την καριέρα τους. Οι νεότεροι το ρωτούν πιο ανοιχτά, αλλά και οι μεγαλύτεροι σκέφτονται περίπου το ίδιο. Εγώ το βρίσκω πολύ πιο άσχετο απ' όσο νομίζουν οι περισσότεροι. Πέρα από τη δουλειά μου, όπου βλέπω επιτυχημένους ανθρώπους να κάνουν τον ίδιο ρόλο με δραστικά...
Κανένας γονιός δεν σπρώχνει τα παιδιά του στις ανθρωπιστικές σπουδές. Από προεπιλογή, οι προτεινόμενες επιλογές αφορούν τα STEM. Μηχανική (Πληροφορική), Χρηματοοικονομικά, Ιατρική… Το επιχείρημα κατά των ανθρωπιστικών στην εποχή της ΤΝ κάνει ακόμη λιγότερο πειστικό το να αφιερώσεις τέσσερα χρόνια σε ένα πτυχίο ανθρωπιστικών. Τα γλωσσικά μοντέλα γράφουν υποφερτά, συνοψίζουν γρήγορα και παράγουν κατά παραγγελία κείμενο με σχήμα έρευνας. Άρα οι παλιές δεξιότητες των ανθρωπιστικών υποτίθεται ότι μετ
Το να βγάζεις την τραγωδία από τις ιστορίες δεν προστατεύει το κοινό. Αφαιρεί έναν από τους παλαιότερους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος εξασκείται στο να νιώθει φόβο, οίκτο και απώλεια μέσα σε μια μορφή που μπορεί να την επιβιώσει.
Δεν νομίζω ότι οι περισσότεροι ονειρεύονται ελεύθερο χρόνο με κάποια σοβαρή έννοια. Ονειρεύονται ελεύθερο χρόνο διαθέσιμο για κατανάλωση. Αυτό είναι κάτι άλλο. Η καλή ζωή που φαντάζονται δεν είναι ένα ήσυχο απόγευμα, ένας μεγάλος περίπατος, ένας φράχτης που επισκευάστηκε, μια κουζίνα συγυρισμένη, μια κουβέντα, η προσευχή, το διάβασμα, ούτε καν το να κοιτάς το κενό. Είναι μια μέρα χωρίς υποχρεώσεις και ένα ατελείωτο μενού από πράγματα να δεις, να ακούσεις, να σκρολάρεις, να αγοράσεις ή να «μάθεις
Το παράδειγμα με τον εκτυπωτή της HP ακόμη με αφήνει άναυδο. Για πολλούς χρήστες σταματά να δουλεύει, όχι επειδή χάλασε κάτι μέσα του, αλλά επειδή έληξε η συνδρομή για το μελάνι και το λογισμικό του κατασκευαστή απενεργοποίησε μελανοδοχεία που είχες ήδη αγοράσει. Ο εκτυπωτής είναι φυσικά εκεί και απλώς σταματά να δουλεύει
Κάτι που αρχίζει να μοιάζει ψεύτικο μετά από αρκετά χρόνια στο tech είναι η εμμονή με το «disruption» σαν εξήγηση για κάθε επιτυχημένη εταιρεία. Η εταιρεία που κερδίζει απλώς εκτέλεσε καλύτερα απ' όλους τους άλλους σε μια αγορά που υπήρχε ήδη. Το Facebook δεν ήταν κάποια αδύνατη εννοιολογική ανακάλυψη. Τα κοινωνικά δίκτυα υπήρχαν ήδη. Το MySpace υπήρχε. Το Friendster υπήρχε, και τα περισσότερα από τα χαρακτηριστικά του Facebook υπήρχαν σε αυτά τα δύο. Ο κόσμος καταλάβαινε αμέσως την κατηγορία το
Οι κατώτερες και μεσαίες τάξεις συχνά παρεξηγούν τι σημαίνει πραγματικά να είσαι πλούσιος. Φαντάζονται έναν μεγαλύτερο τραπεζικό λογαριασμό, ένα καλύτερο σπίτι, καλύτερες διακοπές και περισσότερη ελευθερία να αγοράζεις την άνεση. Αυτό είναι ένα κομμάτι. Όχι όμως το πιο σημαντικό.
Από τα πιο παράξενα πράγματα στον σύγχρονο αμερικανικό συντηρητισμό είναι ότι μια Ρωσίδα άθεη που περιφρονούσε τη θρησκεία, χλεύαζε τη φιλανθρωπία, μισούσε τον εθνικισμό και έβλεπε την αυτοθυσία ως ηθική διαφθορά, κατάφερε κάπως να γίνει μια από τις πολιούχους του κινήματος. Όχι ολοκληρωτικά, προφανώς. Πολλοί συντηρητικοί την απορρίπτουν ακόμη. Το ηθικό της λεξιλόγιο όμως διέρρευσε ούτως ή άλλως παντού, κυρίως στην κουλτούρα των επιχειρήσεων και στη σκέψη των ρεπουμπλικανικών ελίτ. Το ακούς όποτ