Được nhìn thấy trước khi có ý thức hệ
Thứ ban đầu kéo tôi về phía thế giới này thật ra không hẳn là chính trị, hay ít nhất không phải theo cái nghĩa ý thức hệ rạch ròi mà người ta tưởng tượng về sau. Đó là cảm giác được nhìn thấy. Tôi nghe ai đó mô tả cái bầu không khí của một người đàn ông ở tuổi đôi mươi theo cách chính xác đến khó chịu: tình bạn rời rạc dần, những quãng dài một mình trong căn hộ, cái cảm giác rằng tuổi trưởng thành đã ập tới mà chẳng kèm theo một cấu trúc nào.
Tôi nhớ những đêm khuya vừa rửa bát hay giặt đồ vừa nghe mấy thứ này, và nghĩ, cuối cùng cũng có người mô tả đúng cái này. YouTube bắt đầu nhồi cho tôi Rebel Media, Lauren Southern, rồi cuối cùng là Jordan Peterson.
Bản thân nỗi cô đơn ấy là có thật. Không riêng gì đàn ông, cũng không phải ai cũng vậy, nhưng đủ thật để không cần các influencer hay truyền thông chính trị bịa ra. Nhiều người đàn ông thật sự có mạng lưới hỗ trợ mỏng hơn, nhất là sau khi ra trường. Những hình thức đời sống xã hội cũ từng tự động cuốn người ta vào, nhà thờ, các hội nhóm khu phố, chỗ làm ổn định, hay thậm chí chỉ là gặp đúng những người đó hằng tuần suốt nhiều năm, đã suy yếu rất nhanh. Thứ thay thế chúng phần lớn đến dưới dạng các feed.
Sự bành trướng của lời giải thích
Đó chính là kẽ hở. Hồi 2015, truyền thông chính thống gần như chẳng buồn quan tâm đến sự cô lập của nam giới trẻ, trừ khi để giễu cợt hay bệnh-lý-hóa nó. Truyền thông alt-right ít ra cũng thừa nhận điều đó. Ngay cả Peterson, người mà giờ tôi nghĩ là bán quá nhiều thứ thuốc trí thức dỏm, vẫn chạm tới được người ta vì anh ta nói thẳng vào cái khoảng trống mà các thể chế phần lớn đã làm ngơ.
Cái thay đổi theo thời gian là lời giải thích. Một giai đoạn khó khăn của đời người biến thành bằng chứng của sự sụp đổ văn minh. Nỗi thất vọng bình thường biến thành chứng cứ của một sự thù địch có tổ chức. Mọi nỗi bực dọc đều tìm được một kẻ thù: bọn nữ quyền, “Marxist,” các trường đại học, dân nhập cư, một nhóm trừu tượng nào đó được cho là thủ phạm của mọi thứ đang trục trặc.
Bạn có thể bắt đầu bằng mấy video về phát triển bản thân hay sự tha hóa, rồi dần dần lạc vào một hệ sinh thái nơi sự phẫn nộ trở thành tông cảm xúc chủ đạo. Và bản thân mối quan hệ đó cũng kỳ lạ. Hàng triệu người hiểu các creator này thân thiết qua hàng trăm giờ lắng nghe, trong khi creator phần lớn chỉ biết khán giả của mình như các pattern tương tác và những nỗi bất bình lặp đi lặp lại.
Cộng đồng và khán giả
Cái đó khác với tình bạn hay sự dìu dắt ở một điểm quan trọng. Một người bạn sẽ để ý khi bạn biến mất ba tuần. Một người bạn giúp bạn chuyển nhà. Một người bạn nói cho bạn biết khi bạn đang trở nên ám ảnh hay kỳ quặc. Các hệ sinh thái nội dung có thể nhái lại vài phần của cộng đồng nhưng lại thiếu đi những nghĩa vụ làm cho cộng đồng thật sự bền vững.
Những người lành mạnh nhất mà tôi biết rốt cuộc đều dành ít thời gian hơn để ngốn loại nội dung bất bình, bất kể quan điểm chính trị. Họ bận rộn hơn. Cuộc sống của họ dày dặn lên. Quan hệ, nếp sinh hoạt, cộng đồng địa phương, trách nhiệm. Họ vẫn có chính kiến, nhưng không còn cần bị kích hoạt cảm xúc liên tục nữa.
Các nền tảng không được thiết kế để cổ vũ cho cái kết đó. Không phải vì có âm mưu nào đó muốn giữ cho nam giới trẻ khốn khổ, mà vì các hệ thống tương tác về bản chất tưởng thưởng cho sự lệ thuộc cảm xúc. Người tức giận, cô lập thì vào kiểm tra thường xuyên hơn. Người có đời sống offline dày dặn thì thường không.
Gamergate và cấu trúc động lực
Đó là một phần lý do vì sao Gamergate vẫn còn quan trọng với tôi. Một số nỗi bức xúc nền tảng là có thật. Nhưng cái cấu trúc đó tưởng thưởng cho việc leo thang nhiều hơn nhiều so với việc giải quyết. Bản thân cuộc xung đột trở thành thứ có giá trị.
Và theo thời gian, khán giả cũng thay đổi. Nếu bạn dành nhiều năm trong những hệ thống tổ chức quanh sự nghi kỵ và thù địch, rốt cuộc cái khung tư duy đó sẽ ngấm sang đời sống thường ngày. Mọi thứ bắt đầu trông như phản bội, tham nhũng, thao túng, sỉ nhục.
Đồng thời, tôi cũng không muốn gộp mọi không gian dành cho nam giới vào làm một. Có những cộng đồng thật sự giúp ích cho con người. Có những nhà thờ giúp ích. Có những nhóm fitness giúp ích. Có những không gian online thật sự dẫn tới những tình bạn thật và sự trách nhiệm với nhau ở ngoài đời.
Cộng đồng thật sự đòi hỏi điều gì
Vấn đề hẹp hơn thế: những cộng đồng kiếm tiền từ nỗi bất bình chưa được hóa giải, trong khi tự nhận mình là phương thuốc chữa sự tha hóa, thì chẳng bao giờ giải quyết được gì thật sự, vì họ cần bạn dính chặt vào. Bạn là sản phẩm, ảnh hưởng đặt lên bạn mới là thứ sinh lời. Những hệ thống đó có thể tạo ra một thứ đủ giống cảm giác thuộc về để giữ người ta gắn bó cảm xúc suốt nhiều năm mà chẳng đòi hỏi gì hơn ngoài việc tiếp tục chú ý. Cộng đồng thật sự thường khó hơn thế. Nó đặt nghĩa vụ lên bạn. Nó trở nên phiền phức. Còn một cái feed thì hầu như chỉ đòi bạn ngày mai quay lại.