Một sai lầm người bình thường mắc phải khi nghĩ về tỷ phú là cho rằng họ vẫn quan hệ với tiền theo cách của tầng lớp trung lưu khá giả. Không phải vậy. Với một hộ gia đình kiếm 90.000 đô một năm, thêm 50.000 đô làm thay đổi cuộc sống một cách thực chất. Với người kiếm 500.000 đô, thêm vài trăm nghìn vẫn thay đổi mức độ lựa chọn, địa vị, trường học, khu dân cư, mức căng thẳng. Nhưng một khi đã chạm tới mức giàu cực đoan, tiêu dùng không còn là điểm mấu chốt nữa vì tiêu dùng của con người có giới hạn. Có mua được bao nhiêu đâu và bạn sẽ chạm trần khá nhanh.
Một tỷ phú không cần căn biệt thự thứ bảy theo cái cách một người bình thường cần chăm sóc y tế hay tiền thuê nhà rẻ hơn. Khác biệt giữa 40 tỷ và 70 tỷ đô không nằm ở lối sống. Ở mức đó bạn có thể có cả đống biệt thự và du thuyền. Mức của cải đó hành xử giống quyền lực địa chính trị hơn là tài chính cá nhân. Cái bắt đầu quan trọng hơn là quyền sở hữu tương đối: bạn và bạn bè kiểm soát bao nhiêu phần tài sản, định chế, đất đai, truyền thông, hạ tầng, ảnh hưởng chính trị và dòng tiền tương lai so với tất cả những người còn lại. Và một khi hiểu được điều đó, rất nhiều hành vi của giới tinh hoa bắt đầu hợp lý hơn.
Một nền kinh tế co lại không hề tệ cho giới siêu giàu nếu tỷ trọng sở hữu của họ tăng lên trong giai đoạn suy thoái. Nếu nền kinh tế rớt 15 phần trăm nhưng việc tài sản kiệt quệ cho phép những nhà nắm vốn lớn thâu tóm thêm nhà ở, công ty, đất nông nghiệp, truyền thông hay hạ tầng, họ có thể bước ra khỏi đợt suy thoái mạnh hơn trước dù miếng bánh chung nhỏ đi. Họ sẽ không bán du thuyền, biệt thự... Chẳng có gì thay đổi trong sinh hoạt thường ngày của họ, nhưng lại thay đổi với chúng ta. Người bình thường trải qua suy thoái như một biến cố sang chấn. Vốn lớn thường trải qua nó như một môi trường để thâu tóm.
Đó là lý do những giai đoạn bất ổn thường xuyên đẩy nhanh sự tập trung thay vì phá vỡ nó. Covid chẳng hạn, đã khiến các tỷ phú giàu hơn bao giờ hết. Người lao động mất đi sức mặc cả. Tài sản bị định giá lại thấp hơn. Những kẻ vốn đã ngồi trên khối dự trữ khổng lồ giành được đòn bẩy trước tất cả những ai đột nhiên cần tiền mặt, tín dụng hay việc làm.
Vậy nên lần tới khi ai đó bảo bạn rằng để doanh nhân hay tỷ phú lãnh đạo đất nước là tuyệt vời vì họ biết cách điều hành doanh nghiệp, có lẽ hãy nhắc rằng nền kinh tế không cần phải tốt thì họ mới hưởng lợi. Thực tế, một nền kinh tế nghèo hơn, lý tưởng là ít quy định hơn, thường lại lý tưởng cho những kẻ vốn đã sở hữu miếng bánh lớn của nó. Nó buộc tầng lớp trung lưu phải bán cổ phần với giá hời để có tiền trả nợ vay mua nhà, để mua thực phẩm... Trong khi họ chẳng chịu áp lực phải bán vì bất cứ lý do gì.