Một lý do khiến Zelensky khơi dậy sự căm ghét kỳ lạ đến vậy từ vài góc của internet là vì ông phá nát một câu chuyện họ tự kể cho mình về nam tính.
Câu chuyện ấy được cho là đơn giản. Đàn ông thực thụ thì áp đảo, mạnh mẽ về thể chất, lạnh lùng về cảm xúc, hoài nghi định chế, không thể bị làm cho xấu hổ. Cái thứ rác rưởi mà Andrew Tate và đám diễn viên của ông ta đang rao cho Gen Z. Họ hình dung lãnh đạo như một tư thế, một kiểu cuộc thi áp chế xã hội kéo dài vĩnh viễn. Đó là lý do phần lớn cái hệ sinh thái đó ám ảnh với các tín hiệu địa vị, nghi thức làm nhục, ngôn ngữ thứ bậc, "frame", sự bất kính nơi công cộng, phân loại kẻ thắng người thua. Đó là nam tính được hiểu chủ yếu như định vị xã hội. Rồi một cựu danh hài rốt cuộc lại lãnh đạo một đất nước giữa một cuộc xâm lược và đột nhiên cả cái mô hình ấy trông như đồ giả.
Zelensky chẳng khớp chút nào với cái thần thoại của họ. Ông từng là diễn viên. Ông nói chuyện đầy cảm xúc trước công chúng. Ông trông mệt mỏi. Ông xin đồng minh giúp đỡ thay vì giả vờ hoàn toàn tự lực. Ông mặc đồ lính kiểu mà bình thường sẽ bị chính những người này chế giễu nếu bất kỳ ai khác mặc. Vậy mà dưới áp lực thật, trong một tình trạng khẩn cấp quốc gia thật, ông trở nên dễ nhận ra với hàng triệu người như một con người can đảm.
Bởi vì lãnh đạo thực sự trong khủng hoảng hiếm khi trông giống phiên bản nam tính trong tưởng tượng của internet. Nó thường trông như hấp thụ nỗi sợ mà không màu mè, tiếp tục vận hành dù kiệt sức, điều phối các liên minh, đánh đổi công khai, và giữ cho tinh thần nguyên vẹn trong khi người ta chết vì những quyết định gắn với tên mình. Và đôi khi vì chính sai lầm của mình...
Phần lớn văn hóa nam tính online được tối ưu cho những môi trường chẳng đòi hỏi bất kỳ điều nào trong số đó vì tất cả chỉ là một lớp vỏ. Đó là lý do nỗi ám ảnh thuyết âm mưu quanh Zelensky thường nặng nề một cách bất cân xứng về mặt cảm xúc. Sự ám ảnh với những biệt thự bí mật, tham nhũng giấu kín, anh hùng dàn dựng, tin đồn cocaine, mấy chuyện kẻ giật dây. Hoài nghi đối với chính phủ thời chiến là chuyện bình thường. Nhà nước nói dối liên tục trong chiến tranh. Nhưng cường độ ở đây thì khác. Ít mang tính phân tích hơn là mang tính bù đắp. Nhu cầu cảm xúc giấu kín là hạ thấp cái thứ mà ông đại diện.
Nếu ông tham nhũng, giả tạo, hèn nhát, bị giật dây, suy đồi trong bí mật, thì mâu thuẫn biến mất. Khi đó những gã đã xây dựng bản dạng quanh màn kịch áp chế không còn phải giải thích vì sao một cựu danh hài lại thể hiện sự can đảm trước công chúng dễ nhận ra hơn họ từng có. Thần thoại sống sót.
Và quan trọng là, chuyện này thật ra không phải về Ukraine. Bạn thấy cùng một khuôn mẫu mỗi khi nam tính trình diễn va vào gánh nặng của định chế.
Những kẻ bỏ ra nhiều năm gắn thương hiệu mình là người nói thẳng sự thật một cách tàn nhẫn thường trông lúng túng bên trong những tổ chức đòi hỏi kiên nhẫn, ngoại giao, nhất quán và trách nhiệm giải trình. Những gã nói mãi về thứ bậc và sức mạnh trên mạng thường sụp đổ trong những tình huống liên quan tới chăm sóc người khác, sự bất định, hy sinh bền bỉ, hay trách nhiệm chỉ huy thực sự. Màn trình diễn ấy chuyển giao kém vì nó được tối ưu cho việc làm khán giả xem.
Văn hóa nam tính internet một cách có hệ thống đánh giá thấp vai trò gìn giữ vì gìn giữ kém điện ảnh hơn là áp chế. Nhưng đó mới là điều nam tính thực sự nói về. Về việc dẫn dắt người của mình và chăm lo cho họ.
Điều hành một đất nước đang bị xâm lược hóa ra liên quan tới hậu cần, quản lý nhuệ khí, duy trì liên minh, kỷ luật truyền thông, giao tiếp biểu tượng và sức bền cảm xúc. Không phải kiểu vênh váo trên podcast. Không phải sự lạnh lùng mỉa mai. Không phải "năng lượng alpha". Không có "aura" nào hết.
Đây cũng là lý do Zelensky tạo ra sự bất hòa nhận thức kỳ lạ đến vậy riêng với họ. Ông thành công ở chính cái đấu trường mà họ ngầm coi là bài thử nam tính tối hậu: lãnh đạo thời chiến. Và ông làm được trong khi vi phạm gần như mọi dấu hiệu thẩm mỹ mà tiểu văn hóa của họ gắn với tính chính danh nam tính. Điều đó không thể được xử lý một cách thoải mái bên trong hệ tư tưởng ấy, nên nó bị bẻ hướng thành sự khinh miệt và thuyết âm mưu.
Không phải vì họ nhìn thấu ông rõ hơn mọi người khác. Mà vì họ cần ông phải là đồ giả.