Năm ngoái feed LinkedIn của tôi có hẳn một thể loại riêng. Một program manager hay một "delivery lead" hay ai đó có chữ Agile trong headline sẽ đăng một screenshot AI đang viết một function, kèm một câu kiểu "thế mà người ta bảo nghề này an toàn, cứ học code đi" rồi gom về bốn trăm like từ chính những người làm cùng cái nghề đó. Hàm ý lúc nào cũng là phần gõ phím của nghề kỹ sư mới chính là cái nghề kỹ sư, và giờ model gõ được rồi thì cái tầng lớp gõ phím đó coi như xong.
Tôi nghĩ họ đã đọc ngược cái sơ đồ tổ chức. Và tôi mừng vì giờ họ đang nhận ra điều đó
Có một điều mà chẳng ai bên phía đó của cái feed nói thẳng ra. AI không giỏi lắm ở cái phần chịu lực của việc xây dựng, tức là quyết định hệ thống nên làm gì, biết tại sao ba lần thử trước đã thất bại, và đủ khả năng nhận ra khi nào model vừa tự tin đưa cho bạn một thứ đã hỏng. Nó thì giỏi một cách thật sự, giỏi đến mức đáng xấu hổ, ở cái phần còn lại. Cái bản status rollup. Cái release note chẳng ai đọc. Cái feature catalog mới một tuần đã lỗi thời. Cái test plan mà thực ra chủ yếu là định dạng lại acceptance criteria. Cái bản cập nhật hằng tuần tóm tắt buổi standup vốn đã tóm tắt cái Slack thread. Đó không phải là phần việc AI chật vật. Đó là phần việc AI sinh ra để làm.
Vậy nên hãy nhìn xem ai ngồi ở đâu. Cái tầng hỗ trợ tồn tại, theo thiết kế, để làm những phần mà kỹ sư không muốn làm. Cập nhật cái project tracker. Đi đòi cập nhật từ mọi người. Biến hai câu của một kỹ sư thành một đoạn văn cho ông VP. Biến một đoạn văn của kỹ sư thành hai câu cho ông VP. Duy trì cái doc. Chủ trì cái cuộc họp nơi ai cũng nói lại đúng những gì họ đã viết ra hôm qua. Tôi không có ý cay nghiệt về chuyện này. Những task đó là có thật, chúng tẻ nhạt và phải có người làm, đó chính là toàn bộ lý do mấy vị trí này được cấp ngân sách. Vấn đề là "tạo ra một bản tóm tắt gọn gàng từ những input người khác sản sinh" lại đúng y cái dạng việc mà một language model làm giỏi nhất, còn "tạo ra cái input" mới là phần nó vẫn chưa thể tự làm một mình.
Và đây là cái bất đối xứng mà đám đăng bài về sự lỗi thời đã bỏ qua. Để dùng AI cho tốt thì bạn phải đủ khả năng kiểm tra nó. Bạn phải đọc cái diff và biết nó sai. Bạn phải nhìn cái migration được sinh ra và nhận ra nó không có rollback. Builder thì sẵn có cái đó rồi. Đó chính là kỹ năng đã làm nên một builder. Trong khi đó, tầng điều phối lại được tuyển trên một thỏa thuận rõ ràng rằng họ sẽ không cần phải đọc code, và giờ cái công cụ được cho là sẽ cứu họ lại tạo ra output chỉ có thể tin được bởi một người biết đọc code. Họ được dúi cho một cái cưa máy, mà cuốn hướng dẫn sử dụng thì lại viết bằng một thứ tiếng họ được bảo là sẽ chẳng bao giờ phải học.
Một program manager giỏi không phải là một cái máy cập nhật trạng thái.
Đúng, tôi biết. Nhưng trong khoảng 40 người tôi từng gặp suốt sự nghiệp thì có lẽ chỉ 2 người là vậy. 38 người còn lại thì chắc chắn là máy cập nhật trạng thái. Công việc thực sự, cái đáng để trả tiền, là sự phán đoán về việc cắt bỏ cái gì, là tấm lá chắn chính trị khi một đợt launch bị trượt, là biết "câu hỏi nhanh" của ông sếp nào là một lời đe dọa, và là việc khiến sáu cái team ghét nhau cùng cam kết về một mốc ngày. AI chẳng làm được cái nào trong số đó. Nó không thể hứng lỗi thay trong một căn phòng. Nó không thể quyết định rằng cái thứ tự đúng về mặt kỹ thuật lại là cái tự sát về mặt chính trị. Quy cả cái chức năng đó về thành "giữ cho trang Confluence còn ấm" là ảo tưởng lâu đời nhất của dân code, và nó luôn sai về những người giỏi nhất ở vai trò này. Tôi biết mà.
Cái công việc phán-đoán-và-che-chắn đó chưa bao giờ là toàn bộ số lượng nhân sự. Dưới mỗi một program manager thực sự giỏi đó luôn có một tầng những người mà ngày làm việc thực tế của họ là bảo trì các artifact, làm rollup, làm catalog, làm cái deck chỉ để nói lại cái deck.
Cái đám "kỹ sư xong đời rồi" đã hiểu ngược vấn đề bởi vì họ nhầm lẫn giữa ai tạo ra giá trị với ai ồn ào nhất về việc tạo ra giá trị. Người có thể phân biệt một câu trả lời đúng với một câu sai đầy tự tin mới chính là người mà AI làm cho có giá trị hơn, chứ không phải kém đi. Người đó thường là người đang xây dựng. Hiếm khi đó là kẻ đang đăng cái screenshot.