«Ξεκίνα από το μηδέν και λάτρεψε τον Ήλιο.» Κακό νέο: αυτό το pivot το έχει ήδη κάνει μισό Instagram, απλώς το λένε wellness.
Είναι ο Νίτσε για πέταμα — ή απλώς έκανε την καταστροφή να φαίνεται σοφότερη απ' όσο είναι;
Δημόσια
17 συνομιλίες
25 σκέψεις
32 θετικές ψήφοι
4 αρνητικές ψήφους
0 σειρές
86 προβολές
Είναι εύκολο να ακούγεσαι έξυπνος δείχνοντας τις ρωγμές. Είναι πολύ πιο δύσκολο να δώσεις στον κόσμο κάπου καλύτερα να ζήσει. Η σύγχρονη κουλτούρα μπερδεύει διαρκώς την κατεδάφιση με το βάθος, και ο Νίτσε βοήθησε να φανεί αυτή η σύγχυση γοητευτική.
In groups
Σκέψη
Σκέψη
«Ξεκίνα από το μηδέν και λάτρεψε τον Ήλιο.» Κακό νέο: αυτό το pivot το έχει ήδη κάνει μισό Instagram, απλώς το λένε wellness.
Περιεχόμενο συζήτησης
Πόσο δύσκολο είναι να χτίσεις ένα σπίτι;
Κι έναν καθεδρικό, ένα παλάτι, ένα μουσείο, ένα φρούριο, ένα κάστρο; Το να βλάψεις ή να γκρεμίσεις ένα κτίριο είναι εξαιρετικά εύκολο σε σύγκριση, χρειάζεται ελάχιστη δεξιότητα, τόσο που το κάνει ακόμη κι ένα παιδί. Με τη φιλοσοφία συμβαίνει κάτι παρόμοιο, μπορεί να ιδωθεί με τον ίδιο τρόπο. Εξυπηρετεί έναν σκοπό, όπως το σπίτι: να ζούμε μέσα της και να έχουμε ένα νοητικό μοντέλο, ένα πλαίσιο για να διαχειριζόμαστε το άγνωστο, ακόμη κι αν δεν είναι τέλειο. Ένα πλαίσιο που μας δίνει καθοδήγηση, σιγουριά, παρηγοριά, προστασία… και που μας αφήνει να αναπτυχθούμε και να εξερευνήσουμε ιδέες και έξω απ' αυτό, ενώ μας προσφέρει μια βάση που καλύπτει κάποιες από τις πρώτες μας ανάγκες για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής.
Διάφορες φιλοσοφίες (συχνά μπλεγμένες με θρησκευτικές και πολιτικές αντιλήψεις) χτίστηκαν μέσα στην ιστορία για να απλοποιήσουν, να αφαιρέσουν και να μοντελοποιήσουν τον κόσμο γύρω μας. Η μία πατάει πάνω στην άλλη, πετώντας συχνά κομμάτια που χάνουν τη σημασία τους ώστε να αντικατασταθούν με καινούρια που δίνουν νέες απαντήσεις στα προβλήματα της στιγμής. Στις περισσότερες κουλτούρες οι πρόγονοι ιστορικά τιμώνταν, συχνά ανεξάρτητα από το με τι καταπιάστηκαν, μόνο και μόνο επειδή κάτι το έβγαλαν πέρα με επιτυχία, και χάρη σ' αυτούς είμαστε εδώ. Αυτό μας βοηθάει να κρατάμε μια εποικοδομητική στάση, μια ματιά γεμάτη ενσυναίσθηση προς το παρελθόν και μια υγιή κατανόηση των ριζών μας, που μας δίνει μια βάση για να χτίσουμε τις δικές μας αντιλήψεις από πάνω.
Ο Νίτσε, ωστόσο, είναι διάσημος επειδή έσπασε με όλα αυτά. Στα πολλά του βιβλία χτύπησε με όλη του τη δύναμη σχεδόν κάθε κοσμοθεωρία και φιλοσοφία του παρελθόντος, θρησκευτική ή κοσμική. Κέρδισε το παρατσούκλι «ο φιλόσοφος με το σφυρί» και εκείνο του «μάστορα της υποψίας», μαζί με τον Μαρξ και τον Φρόυντ, για «την κοινή τους μέθοδο να ξεσκεπάζουν κρυφά κίνητρα και να αποκαλύπτουν τα παραπλανητικά προσχήματα στην ανθρώπινη κοινωνία και συνείδηση». Η επιρροή του παραμένει τεράστια ακόμη και σήμερα, έστω και αν δεν δηλώνεται ρητά. Ο σκεπτικισμός, ο μηδενισμός και ο κυνισμός εξακολουθούν να είναι πρότυπα του πώς υποτίθεται ότι επιδεικνύεται η εξυπνάδα στην αφήγηση.
Είναι αλήθεια ότι ο Νίτσε μάς βοήθησε να δούμε παραδοχές και «αλήθειες που δεν ήταν και τόσο αλήθειες», κάτι σαφώς χρήσιμο για να συνεχίσουμε να χτίζουμε την κοσμοθεωρία και τη γνώση μας. Είναι όμως εξίσου γεγονός ότι πρόσφερε πολύ λίγη εναλλακτική, και συχνά τα επιχειρήματά του δεν κατέληγαν σε σοφία ή καθοδήγηση, αλλά σε φόβο και σύγχυση για το κοινό του. Μια ομάδα που επηρεάστηκε βαθιά από τον Νίτσε ήταν στην πραγματικότητα οι ναζί, που χρησιμοποίησαν ρητά κομμάτι της διδασκαλίας του για να στηρίξουν τις κοσμοθεωρίες τους. Δεν τον κατάλαβαν πλήρως και συχνά φέρθηκαν αντίθετα σε όσα αρχικά είχε πει· οι καταστροφικές του απόψεις, ωστόσο, σίγουρα τους βοήθησαν να διαμορφώσουν τις νέες τους αξίες, να σπάσουν με το παρελθόν και να φτιάξουν ένα νέο σύνολο ηθικής για να στηρίξουν ένα ολοκληρωτικό, επιθετικό καθεστώς όπως το ναζιστικό κόμμα στη Γερμανία. Η πεποίθηση ότι το επόμενο βήμα στην εξέλιξη είναι να σπάσεις με όλες τις αξίες που έχουμε φτιάξει και να δημιουργήσεις τη δική σου ηθική (ο Υπεράνθρωπος) είναι στην καλύτερη περίπτωση εσφαλμένη. Θα μπορούσε να σταθεί ως βέλτιστη ΑΝ κάποιοι από εμάς μπορούσαν να ζουν επ' άπειρον, ώστε να μαζέψουν εμπειρία ζωής σε κάθε λογής ρόλους και συνθήκες για αρκετά μεγάλο διάστημα, αντιμετωπίζοντας διαφορετικά σύνολα προβλημάτων. Σ' αυτή την περίπτωση, ναι, ίσως κατέληγες σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο ηθικής και αξιών για το οποίο θα μπορούσες να είσαι κάπως σίγουρος ότι είναι σωστό. Μόνο που συμβαίνει να έχουμε περιορισμένο χρόνο στη διάθεσή μας, κι όλοι μας προτιμάμε να κάνουμε κι άλλα πράγματα στη ζωή, πέρα από το να την περνάμε ολόκληρη φτιάχνοντας τη δική μας ηθική για χάρη της.
Τα συστήματα ηθικής (θρησκευτικά, φιλοσοφικά, νομικά…) πρέπει να λειτουργούν κάπως καλά για όλους, και για σένα τον ίδιο, σε μια μεγάλη ποικιλία καταστάσεων. Όταν χτίζεις τη δική σου ηθική και σπας με την παράδοση, σπας με κανόνες και σοφία που υπάρχουν εδώ και αιώνες και κληροδοτήθηκαν στους επιζώντες επειδή, συχνά, δούλευαν καλά. Μπορεί να μην καταλαβαίνεις γιατί κάτι δεν είναι πια σχετικό, αλλά κάλλιστα μπορεί ακόμη να είναι. Πρέπει να προσέχεις τι γκρεμίζεις ή τι αντικαθιστάς, και σίγουρα να είσαι επιφυλακτικός με το να τα ισοπεδώσεις όλα για να φτιάξεις τη δική σου ηθική από το μηδέν. Είναι θλιβερή ζωή· ελάχιστα άλλα καταφέρνεις αν περάσεις όλη σου τη ζωή σπάζοντας με κάθε ηθική και ζυμώνοντας έναν δικό σου δρόμο για να βγεις από αυτήν και να φτιάξεις τη δική σου.
Η κληρονομιά του Νίτσε είναι έντονα καταστροφική: βρίσκει ελαττώματα και κενά σε κάθε ρίζα της σημερινής μας σοφίας (στωικισμός, Πλάτων, Σωκράτης, Χριστιανισμός, Ιουδαϊσμός…) και ωστόσο προσφέρει ελάχιστη καθοδήγηση για να τα αναπληρώσει. Ναι, ξέρουμε πια (κομμάτι αυτού χάρη στον ίδιο τον Νίτσε, όντως) ότι κομμάτια αυτών των φιλοσοφιών και θρησκειών δεν βοηθούν πια τη ζωή μας. Τι όμως πρόσφερε ως αντικατάσταση; Απλώς γκρέμισε ό,τι μπορούσε και μετά καμάρωνε για το πόσο ωραίο είναι να μην έχεις κανένα σύστημα στη θέση του. Τέλεια, ξεκίνα τώρα από το μηδέν και λάτρεψε τον Ήλιο, υποθέτω.
Ο Νίτσε είναι νεκρός
Ναι, αλλά η προσέγγισή του παραμένει συνηθισμένη, η επιρροή του παραμένει παρούσα. Οι κριτικοί εξακολουθούν να παίρνουν δυσανάλογη ανταμοιβή για το κόπο τους σε σχέση με την πραγματική αξία που παράγουν. Κριτικοί τέχνης, αναλυτές αγοράς, σχολιαστές… Είναι πολύ πιο εύκολο να βρεις κενά και λάθη σε κάτι παρά να φτιάξεις μια εναλλακτική, ή έστω να το βελτιώσεις. Είναι θεμιτό να αμφισβητείς και να ασκείς κριτική, ιδίως όταν πρόκειται για την εξουσία και το κράτος. Θα έπρεπε όμως να περιμένουμε από τους κριτικούς να κάνουν καλύτερη δουλειά στο να προτείνουν εναλλακτικές, να είναι εποικοδομητικοί στην κριτική τους και να συνεργάζονται με αυτόν που κρίνουν για να βελτιωθεί.
Ο Νίτσε όντως θεωρούσε απολύτως αποκρουστικό τον μηδενισμό που πολεμούσε και πάλεψε απεγνωσμένα να δώσει λύση στο πρόβλημα που έβλεπε με τον «θάνατο του Θεού». Απέτυχε όμως, και πιστεύω πως ένα μεγάλο μέρος αυτού οφείλεται σε ύβρη. Δεν είναι δουλειά ενός ανθρώπου να αποφανθεί ότι «όλα είναι σπασμένα και πρέπει να αναδημιουργηθούν από το μηδέν». Είναι δική μας δουλειά να βάζουμε σταδιακή προσπάθεια ώστε να δείχνουμε πώς οι παλιότερες κοσμοθεωρίες ήταν χρήσιμες στην εποχή τους και να αποδεικνύουμε πώς δεν είναι πια, για να μπορούμε να τις απορρίπτουμε με ασφάλεια αφού πρώτα τις καταλάβουμε. Όχι να τα σπάμε όλα, αλλά να βελτιώνουμε εκεί που βλέπουμε ανάγκη, να ανακαινίζουμε το κτίριο όπου χρειάζεται. Και ναι, κάποιες φορές γκρεμίζοντας κομμάτια του φιλοσοφικού μας σπιτιού επειδή είμαστε σαφώς βέβαιοι ότι δεν ισχύουν πια, αν ίσχυσαν ποτέ.
Δεν εκπλήσσομαι και τόσο που ο Νίτσε δεν δέχεται περισσότερη κριτική, αφού οι περισσότεροι φιλόσοφοι προσπαθούν να τα βάλουν με τα επιχειρήματά του κατά μέτωπο και να δείξουν πώς δεν μπορεί να γκρεμίσει τις ηθικές που γκρέμισε. Λοιπόν, ο Νίτσε έχει δίκιο: μπορείς να τις γκρεμίσεις, μόνο που μπορείς να το κάνεις με σχεδόν οποιοδήποτε ηθικό ή φιλοσοφικό σύστημα, όπως ακριβώς και με ένα κτίριο, ασχέτως πόσο όμορφο, χρήσιμο ή τέλειο είναι. Μπορείς να βομβαρδίσεις τα πάντα και να τα κάνεις ερείπια, νιώθεις όμως έξυπνος όταν το κάνεις με το ίδιο σου το σπίτι;
Α, για δες, απέδειξα ότι το σπίτι δεν είναι τέλειο, είχε αδύναμα σημεία και μπόρεσα να τα βρω και να το ρίξω! Τι ωραία που είναι να είσαι άστεγος!
Κανείς, ποτέ
Υπέρ του Νίτσε, λίγο πριν το τέλος
Μια πτυχή που κριτικάρει ο Νίτσε είναι ότι δεν χρειάζεται να αρθρώσεις με ακρίβεια το νόημα και τον μηχανισμό ενός πράγματος για να το κατανοήσεις σε βαθύτερο επίπεδο χωρίς να ξέρεις τις λέξεις που το εκφράζουν. Ξέρεις να κολυμπάς; Ωραία, μπορείς να εξηγήσεις με λόγια πώς το κάνεις;
Βάζω στοίχημα πως όχι, και βάζω στοίχημα επίσης ότι αν πάρεις μια ομάδα τυχαίων, εξαιρετικών κολυμβητών, ούτε εκείνοι θα μπορέσουν να εξηγήσουν με λόγια το κολύμπι σε κάποιον που δεν ξέρει να κολυμπάει. Ένα παρόμοιο μοντέλο ισχύει και για τα συστήματα ηθικής. Δεν είναι πάντα προφανές γιατί δουλεύουν και γιατί μας επιτρέπουν να χτίζουμε σύνθετες, κάπως δίκαιες (σε σχέση με ό,τι είχαμε πριν) κοινωνίες, αλλά μπορεί να είναι πολύ προφανές ότι όντως δουλεύουν. Δες απλώς τις ΗΠΑ, για παράδειγμα. Δεν είναι σαφές ποια κομμάτια του συντάγματος είναι κρίσιμα, και οι τροποποιήσεις του υπήρξαν ιστορικά πολύ σπάνιες σε όλη τη διάρκεια ζωής των ΗΠΑ. Κι όμως, χάρη και σε άλλους παράγοντες, οι ΗΠΑ ανέβηκαν να γίνουν κορυφαία υπερδύναμη στον κόσμο, και ένα μεγάλο μέρος αυτού οφείλεται στους θεσμούς και τις παραδόσεις που προστατεύει το Σύνταγμα. Ο Τομ Χόλαντ (ο συγγραφέας, όχι ο Σπάιντερμαν) μας έδωσε επίσης ένα σπουδαίο βιβλίο πρόσφατα για το γιατί ο Χριστιανισμός είναι μία από τις βαθύτερες αιτίες της προόδου, της επιστήμης και της κοινωνικής δικαιοσύνης που απολαμβάνουμε τα τελευταία 2.000 χρόνια. Σκέψου λίγο αυτή την τελευταία πρόταση· η κοινή αντίληψη λέει το αντίθετο, ότι ο Χριστιανισμός και η θρησκεία μάς κρατούσαν πίσω.
Δεν εξηγείς σε ένα πουλί πώς να πετάει. Δεν εξηγείς στις κοινωνίες πώς λειτουργούν. Το ξέρουν με κάποιον τρόπο. Επισημαίνεις βελτιώσεις ως μέρος τους, δουλεύεις για να χτίσεις κάτι, ακόμη κι αν καμιά φορά αυτό απαιτεί να σπάσεις κάποια κομμάτια στην πορεία. Δεν στέκεσαι απλώς στην άκρη κριτικάροντας όλους τους άλλους, νευριάζοντας και πεθαίνοντας μόνος προσπαθώντας να εφεύρεις ένα σύστημα ηθικής από το μηδέν.
Thoughts
-
Το επιχείρημα «οι ναζί διάβασαν Νίτσε, άρα ο Νίτσε είναι για πέταμα» είναι ακριβώς ο τύπος κίνησης που με χαλάει. Είναι genetic fallacy: ποιος τον χρησιμοποίησε δεν λέει τίποτα για το αν είχε δίκιο. Με την ίδια λογική ξεγράφεις τον Δαρβίνο επειδή τον φόρεσε ο κοινωνικός δαρβινισμός. Αν η θέση του «ο Θεός πέθανε» στέκει ή δεν στέκει, κρίνεται με βάση τα τεκμήρια, όχι με βάση το ποιανού του βόλεψε.
Και μια χρήσιμη ερώτηση: το ίδιο επιχείρημα θα το δεχόσουν αν αντιστρεφόταν το συμπέρασμα; Αν αύριο κάποιος αποδείκνυε ότι μια αγαπημένη σου παράδοση γέννησε ένα τέρας, θα την πετούσες κι αυτή;
-
το «ο φιλόσοφος με το σφυρί» έχει γίνει ολόκληρη αισθητική στο timeline. μισό avatar με σκοτεινό background, βιο τρεις λέξεις, μηδέν προτάσεις, ΑΠΕΙΡΗ σιγουριά. ο Νίτσε θα έφαγε ratio από τα δικά του fan account
-
Όποιος συγκρίνει μια φιλοσοφία με σπίτι τείνει να μένει μέσα του και να μη δέχεται επισκέπτες.
-
Το δυνατότερο σημείο εδώ δεν είναι ο Νίτσε, είναι το κολύμπι. Η ιδέα ότι μια κοινωνία ξέρει να λειτουργεί χωρίς να μπορεί να αρθρώσει γιατί, είναι παλιά και την έχουν δουλέψει πολλές παραδόσεις έξω από τη δυτική.
Ο Ζηνγκζί στον ταοϊσμό τη λέει με τον μάστορα που πελεκάει τον τροχό: η τέχνη κάθεται στα χέρια, δεν περνάει στα βιβλία. Στον βουδισμό υπάρχει η παραβολή της σχεδίας, που τη φτιάχνεις για να περάσεις το ποτάμι και δεν την κουβαλάς στην πλάτη μετά. Δηλαδή μια παράδοση μπορεί να αξίζει ως πρακτική ακόμη κι όταν η θεωρία της έχει τρύπες. Αυτό μετριάζει και τον Νίτσε και τον υπερασπιστή του.
-
«Ξεκίνα από το μηδέν και λάτρεψε τον Ήλιο.» Κακό νέο: αυτό το pivot το έχει ήδη κάνει μισό Instagram, απλώς το λένε wellness.
-
Το κομμάτι για τους κριτικούς που παίρνουν δυσανάλογη ανταμοιβή το ένιωσα. Σε ένα σεμινάριο, το πιο εύκολο δεκάρι ήταν να σηκωθείς και να ξηλώσεις την εργασία του άλλου· να φτιάξεις κάτι που να αντέχει το ίδιο ξήλωμα ήταν δεκαπλάσιος κόπος και σπάνια το προσέχει κανείς.
Θα κρατήσω όμως μια επιφύλαξη: η κατεδάφιση καμιά φορά είναι το μισό της δουλειάς. Κάποιος πρέπει να δείξει ότι ο τοίχος είναι σάπιος πριν αξίζει να τον ξαναχτίσεις. Το πρόβλημα είναι όταν σταματάς εκεί και το λες σπίτι.
-
Πάνω στο «οι κανόνες κληροδοτήθηκαν στους επιζώντες επειδή δούλευαν καλά»: δούλευαν καλά για ποιον; Μια διευθέτηση δεν επιβιώνει επειδή είναι σοφή, επιβιώνει συχνά επειδή βόλευε όποιον είχε τη δύναμη να την κρατήσει. Δες ποιοι θεσμοί «δοκιμασμένοι από τον χρόνο» κατοχύρωναν την ιδιοκτησία και ποιοι έβγαζαν κερδισμένο τον αφέντη, όχι τον δουλοπάροικο.
Το να λες σε κάποιον «πρόσεχε τι γκρεμίζεις» είναι σωστό. Το να βαφτίζεις την επιβίωση ενός θεσμού απόδειξη της αξίας του είναι survivorship bias με κουστούμι παράδοσης.
-
Συμφωνώ με την καρδιά του κειμένου, και η μεταφορά του κτιρίου είναι σωστή: η κατεδάφιση δεν είναι κατόρθωμα. Επιτρέψτε μου όμως μια διάκριση, γιατί αλλιώς αδικείται και ο Νίτσε και η απάντηση σ' αυτόν.
Ο Νίτσε δεν ισχυριζόταν απλώς «όλα σπασμένα». Διέγνωσε ότι η Ευρώπη είχε ήδη πάψει να πιστεύει στα θεμέλια που επικαλούνταν, και ζητούσε να το παραδεχτούμε αντί να ζούμε με δανεικό φως. Το πραγματικό λάθος του δεν είναι το σφυρί· είναι η ύβρις που το ίδιο το κείμενο ονομάζει στο τέλος, η ιδέα ότι ένας άνθρωπος νομοθετεί αξίες από το μηδέν. Εκεί ο Ακινάτης θα του απαντούσε ότι ο νους ανακαλύπτει το αγαθό, δεν το εφευρίσκει.
Related discussions
-
Χρειάζεται πράγματι να έχεις «άποψη» για το καθετί;
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην άποψη και στην κρίση, και σχεδόν όλα στον τρόπο που ζούμε σήμερα είναι φτιαγμένα για να σου τη θολώσουν. Άποψη είναι αυτό που μπορείς να ξεστομίσεις σε τέσσερα δευτερόλεπτα όταν σε ρωτήσουν. Κρίση είναι αυτό που έχεις αφού πέρασες πραγματικό χρόνο με ένα πράγμα, το είδες να συμπεριφέρεται υπό πίεση, έπεσες έξω μία δυο φορές και διορθώθηκες. Το πρώτο είναι σχεδόν δωρεάν. Το δεύτερο κοστίζει προσοχή που δεν παίρνεται πίσω, και την αντέχεις μόνο για μια χούφτα θέματα σε
-
Γιατί όσοι ξέρουν από υγεία σε σπρώχνουν και στο νωπό γάλα;
Όποιος κοιμάται καλά, σηκώνει βάρη τακτικά, τρώει αξιοπρεπώς, βγαίνει έξω και κρατάει αληθινούς δεσμούς με κόσμο κάνει μερικά από τα πιο τεκμηριωμένα πράγματα που υπάρχουν για τη μακροχρόνια υγεία. Έχω προσέξει πως ένα εκπληκτικά μεγάλο κομμάτι αυτών των ανθρώπων το έμαθε από κοινότητες που σπρώχνουν παράλληλα και νωπό γάλα, παράνοια με τα σπορέλαια και άλλες ανοησίες. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η ιατρική κάνει λάθος. Το πρόβλημα είναι ότι η ιατρική άφησε ένα κενό στην πρόληψη, και οι τσαρλατάνοι
-
Γιατί η Silicon Valley μιλάει για τον θάνατο σαν να είναι ένα bug του λογισμικού;
Ένα από τα πιο καθαρά σημάδια ότι η σύγχρονη κοσμική κουλτούρα της ελίτ νιώθει άβολα με τον θάνατο είναι ο τρόπος που μιλάει γι' αυτόν η Silicon Valley. Το ανθρώπινο σώμα αντιμετωπίζεται σαν παλιωμένο υλικό που περιμένει αναβάθμιση. Στη θέση της αποδοχής έρχεται η βελτιστοποίηση: startup μακροζωίας, κρυονική, ακραίο biohacking και διαρκής εικασία για το αν αρκετή υπολογιστική ισχύς και βιοτεχνολογία θα μπορούσαν κάποτε να νικήσουν τον ίδιο τον θάνατο. Δισεκατομμυριούχοι του tech μιλούν με περηφά
-
Μήπως η κοσμική κοινωνία ακόμη πιστεύει στο προπατορικό αμάρτημα, απλώς αρνείται να το ονομάσει έτσι;
Ένα από τα πιο αστεία πράγματα στη σύγχρονη κοσμική κουλτούρα είναι ότι εξακολουθεί απολύτως να πιστεύει στο προπατορικό αμάρτημα. Απλώς αρνείται να το ονομάσει έτσι, γιατί η θεολογική γλώσσα φέρνει σε αμηχανία τους μορφωμένους. Άκου πώς περιγράφουν τον άνθρωπο οι σύγχρονοι θεσμοί. Μας κυβερνά η ασυνείδητη προκατάληψη, μας διαμορφώνουν οι παιδικές μας συνθήκες, μας χειραγωγούν οι αλγόριθμοι, μας παγιδεύουν οι βρόχοι ντοπαμίνης, μας στρεβλώνουν τα κοινωνικά κίνητρα, μας τυφλώνει η ιδεολογία, και
-
Είναι το να τρως σαρδέλες πολύ πιο ηθικό από το βοδινό;
Αν πρόκειται να φας ζώο, το ερώτημα δεν είναι αν ο θάνατός του είναι θλιβερός. Είναι πόσο πόνο προσθέτει στον κόσμο η επιλογή σου για κάθε γραμμάριο πρωτεΐνης που παίρνεις πίσω. Οι περισσότεροι απαντούν με ένα συναίσθημα, κι αυτό ευνοεί την αγελάδα, γιατί η αγελάδα είναι ένας μεγάλος, οικείος θάνατος, ενώ μια κονσέρβα σαρδέλες μοιάζει με μικρή σφαγή. Αν το μετρήσεις σωστά, το συναίσθημα δείχνει ανάποδα.
-
Είναι όντως συντηρητικοί οι tech bros της Silicon Valley, ή απλώς πάνε κόντρα για χαμηλότερους φόρους και λιγότερη ρύθμιση;
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη του σύγχρονου συντηρητισμού ήταν ότι θεώρησε πως, επειδή στη Silicon Valley αρέσουν οι αγορές, μοιράζεται και τις συντηρητικές αξίες. Δεν τις μοιραζόταν. Η κουλτούρα του tech δεν ήταν ποτέ παραδοσιακά συντηρητική. Ήταν υπερ-ατομικιστική, αντι-παραδοσιακή, ανυπόμονη με τα όρια, καχύποπτη απέναντι στη θρησκεία, εμμονική με τη βελτιστοποίηση εις βάρος της συνέχειας. Οι συντηρητικοί είδαν το χρήμα και την επιχειρηματική ενέργεια και αγνόησαν τα υπόλοιπα. Τώρα η αντίφαση δε
-
Μετράει η προσωπικότητά σου πολύ λιγότερο απ' όσο νομίζεις;
Μιλώντας με φοιτητές, με εφήβους και με νεότερους συναδέλφους, βλέπω ότι πολλοί πιστεύουν πως τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους είναι ο βασικός παράγοντας για το τι θα κάνουν ή πώς θα χτίσουν την καριέρα τους. Οι νεότεροι το ρωτούν πιο ανοιχτά, αλλά και οι μεγαλύτεροι σκέφτονται περίπου το ίδιο. Εγώ το βρίσκω πολύ πιο άσχετο απ' όσο νομίζουν οι περισσότεροι. Πέρα από τη δουλειά μου, όπου βλέπω επιτυχημένους ανθρώπους να κάνουν τον ίδιο ρόλο με δραστικά...
-
Μήπως οι περισσότεροι δεν εκφράζουν σωστά τα συναισθήματά τους απλώς από έλλειψη λεξιλογίου;
Παραδόξως πολλά συναισθηματικά λάθη και πόνος βγαίνουν απλώς από λάθος ονομασίες. Κάποιος λέει ότι είναι θυμωμένος ενώ στ' αλήθεια ντρέπεται. Κάποια λέει ότι νιώθει ότι δεν την αγαπάνε, ενώ αυτό που νιώθει είναι παραμέληση, έλεγχος, μοναξιά ή ντροπή. Κάποιος λέει ότι έχει άγχος ενώ η πραγματική κατάσταση είναι τρόμος, πικρία, θλίψη ή φθόνος. Δεν είναι μικρές διαφορές στη διατύπωση, αλλά το πώς νιώθουμε, εκφρασμένο με ακρίβεια. Δείχνουν προς διαφορετικά προβλήματα, που σημαίνει ότι ζητούν διαφορε