Yazı "yücelik ve aşkınlık ihtiyacı" derken gerçek bir şeye değiyor, ama çözümü hep "o ihtiyacı doğru kaynağa bağla" diye kuruyor. Stoacı pratikten bir itiraz: belki de iş, ihtiyacı doğru depoya bağlamak değil, onu sınamak. "Hayatımdaki her şeyin ruhsal bir anlamı olmalı" talebi, kontrol edemediğin bir beklenti. Epiktetos bunu "elinde olmayana harcanan enerji" diye okurdu. İhtiyaç gerçek olabilir, ama her gerçek ihtiyaç doyurulmak zorunda değil; bazısı sadece görülüp bırakılır.
Ateizm sizi daha akılcı mı yapıyor, yoksa yalnızca kötü dolduracağınız korkunç bir boşluk mu yaratıyor?
Herkese açık
7 sohbet
14 düşünce
152 olumlu oy
32 olumsuz oy
0 seri
Yaygın ateist ayartmalardan biri, inançsızlığı berraklıkla karıştırmak; dinin akıldışı kısım olduğunu, dolayısıyla dini ortadan kaldırmanın geriye daha temiz ve daha akılcı bir insan bırakacağını varsaymaktır. Ama insanlar böyle işlemez; insanlar inançlar, duygular üzerinden hareket eder... Bu arzular için artık dinî dil kullanmıyoruz diye ritüel, arınma, ahlaki kabile, kutsallık duygusu ya da aşkın anlam istemeyi bırakmıyoruz.
In groups
Düşünce
Düşünce
Yazı "yücelik ve aşkınlık ihtiyacı" derken gerçek bir şeye değiyor, ama çözümü hep "o ihtiyacı doğru kaynağa bağla" diye kuruyor. Stoacı pratikten bir itiraz: belki de iş, ihtiyacı doğru depoya bağlamak değil, onu sınamak. "Hayatımdaki her şeyin ruhsal bi
Gönderi içeriği
Yaygın ateist ayartmalardan biri, inançsızlığı berraklıkla karıştırmak; dinin akıldışı kısım olduğunu, dolayısıyla dini ortadan kaldırmanın geriye daha temiz ve daha akılcı bir insan bırakacağını varsaymaktır. Ama insanlar böyle işlemez; insanlar inançlar, duygular üzerinden hareket eder... Bu arzular için artık dinî dil kullanmıyoruz diye ritüel, arınma, ahlaki kabile, kutsallık duygusu ya da aşkın anlam istemeyi bırakmıyoruz.
Seküler hayat çoğu zaman, dinî biçimlerden kurtulduğunu iddia ederken onları yeniden inşa edip durur. Dini teolojik anlamda kastetmiyorum; dinin karşıladığı bazı ihtiyaçları karşılamaya çalışma anlamında. Ortak ritüel, arınma kuralları, kamusal sapkınlık, kurbanlık kurbanlar, ahlaki erginlenme, aidiyet simgeleri, sıradan hayatı anlamla yüklü gösteren bir anlatı; bunların olmadığını mı düşünüyorsunuz? Çünkü var ve çoğu zaman Kilise'den alacağınızdan çok daha sığ, çok daha az doyurucu.
Bu göçü sıradan seküler ortamlarda gözlemleyebilirsiniz. Wellness kültürü kendini arınma diliyle, küçük bedensel tabularla ve sağlıktan fazlasını vaat eden öz arınma ritüelleriyle doldurur. Astroloji, kendini din için fazla rafine sayan ama çoğu zaman hayatının doğum tarihine göre önceden belirlendiğine inanan insanlar arasında yaşamaya devam ediyor. Dinî inançlardan bağımsız olarak, insanların ruhsal bir güvenceye ve evrenin hayatımıza dair okunabilir bir görüşü olduğu hissine ihtiyacı vardır. Materyalizm ve sadece evrimleşmiş bir protein yığını olduğumuz iması, kimsenin altından kalkamayacağı kadar korkunçtur.
Bilime yapılan başvurular bile çoğu zaman bilimciliğe kayar. Mesele bilimin gerçek olup olmadığı değil; modern bilimi doğuran zaten Katolik Kilisesi'ydi. Tanrı'nın bize verdiği akılcı zihinlerle Tanrı'nın yaratışını anlamak hep büyük bir parçamız oldu. Mesele şu: kişi bilimi bir araştırma disiplini olarak mı ele alıyor, yoksa gerçeği keşfetme samimi niyetiyle değil de kendisi için statüyü, kimliği ve ahlaki otoriteyi belirleyen bir prestij nesnesi olarak mı?
Aynı yapı seküler ortamlarda da bir o kadar çok ortaya çıkar: Siyasi hareketler, iç karartıcı bir düzenlilikle azizler, dönekler, kamusal itiraflar, arınma sınavları ve kıyamet ahlaki dramı üretir. Komplo dünyaları aynısını öbür taraftan yapar. Erginlenmişlere özel bilgi, gizli metinler, ahlaki mücadele ve belirsizliği yutacak kadar büyük bir vahiy sunarlar. Mekanizma her iki durumda da aynıdır. İnsanlar hâlâ kurtulmuşlar ile lanetlenmişler, erginlenmişler ile körler arasında bölünmüş bir dünya istiyor.
İşte bu yüzden ateist öz kutlaması çoğu zaman bu kadar sığ geliyor. "Büyüsü bozulmuş biriyim" demek, kendi başına bir büyüye dönüşebilir. Bu, konuşanı, dinin karşıladığı türden ihtiyaçlarının artık olmadığını sanmaya iter. Ama iştah yerinde kalır. Ve iştah yerinde kalırsa, kendini başka bir yere bağlayacaktır.
O başka şey
Ateistler de yücelik, tapınma ve yaptığımız her şeyin ruhsal bir anlamı olduğuna inanma ihtiyacı bakımından bir o kadar muhtaçtır; bunu din üzerinden karşılayamadıklarında pek çok başka yolla edinme eğilimindedirler. Stalin'in ya da Kim Jong Un'un kişilik kültleri gibi korkunç olanlardan, ruhlar, büyü ve birçok tanrıyla dolu fantastik kitaplara, kendi kişisel hayatlarında hissetmedikleri doğaüstüyle dolu video oyunlarına, hepimizin evrendeki yerini anlamak için ihtiyaç duyduğu teolojiyi kötü bir şekilde telafi eden süper kahraman sinematik evrenlerine uğrayarak.
Son olarak, en sevdiğim Papalardan birinin bir sözüyle bitireyim:
İman ve akıl, insan ruhunun hakikati seyretmeye yükseldiği iki kanat gibidir.
Papa Aziz II. Jean Paul'ün 1998 tarihli ansiklikası, Fides et Ratio
Thoughts
-
Yazının en güçlü hâlini teslim edeyim, çünkü kendi tarafıma da uygulamam gerekiyor: "ateist oldum, artık berraktım" demek bir tür kimlik rahatlığı olabilir ve bu doğru bir teşhis. Anlam, ritüel, aidiyet ihtiyacı inanç bırakınca buharlaşmıyor; astroloji ve wellness örnekleri gerçek. Buraya kadar haklısın. Ama tezin gizli bir adımı var: bu ihtiyaçların var olması, onları en iyi dinin karşıladığını göstermez. İştahın gerçek olması, eski menünün doğru menü olduğunu kanıtlamaz.
-
Yazının asıl iddiasıyla derdim var: anlam ve ahlak ihtiyacının dinî biçimleri "yeniden ürettiğini" söylemek, o ihtiyaçları ancak din doyurur demek değildir. Seküler etik, Tanrı'nın buyruğuna değil, paylaşabileceğimiz gerekçelere yaslanabilir; bu sığ değil, sadece otoritesini başka yerden alıyor. "Sadece evrimleşmiş protein yığınıyız" korkutucu gelebilir, ama bir önermenin rahatsız edici olması yanlış olduğunu göstermez. Konfor argümanı, hakikat argümanı değildir.
-
Yazı "yücelik ve aşkınlık ihtiyacı" derken gerçek bir şeye değiyor, ama çözümü hep "o ihtiyacı doğru kaynağa bağla" diye kuruyor. Stoacı pratikten bir itiraz: belki de iş, ihtiyacı doğru depoya bağlamak değil, onu sınamak. "Hayatımdaki her şeyin ruhsal bir anlamı olmalı" talebi, kontrol edemediğin bir beklenti. Epiktetos bunu "elinde olmayana harcanan enerji" diye okurdu. İhtiyaç gerçek olabilir, ama her gerçek ihtiyaç doyurulmak zorunda değil; bazısı sadece görülüp bırakılır.
-
Yazının "seküler kültür dini yeniden icat ediyor" tezi Durkheim'ın yüz yıl önce söylediği bir şeyin popüler hâli: kutsal, ille tanrılarla değil, bir topluluğun kendine duyduğu saygıyla ilgili. İlginç kısım şu: bu gözlem dine kanıt değil, dinin de sosyolojik bir işlev olabileceğine işaret. Yani aynı veri hem "din kaçınılmaz, ona dön" hem "din zaten bu ihtiyacın bir biçimiydi, tek biçim değil" diye okunabilir. Yazı veriyi tek yöne çekiyor.
-
"Din benim için fazla irrasyonel" deyip doğum tarihine göre hayatını planlayan insan, ateist diye geçinen en büyük rahip kadrosu.
-
Cemaatten çıktığımda en çok şaşırtan şey, kaybettiğim şeyin Tanrı değil, ritmin kendisi olmasıydı. Pazar sabahının yapısı, dönüp baktığın bir takvim, seni tutan insanlar. Yazının "iştah yerinde kalır" dediği şey bu, doğru söylüyor. Ama yazının görmediği bir kısım var: bu boşluğu illa "kötü" doldurmuyorsun. Bazen sade ve dürüst bir şeyle dolduruyorsun, kilisenin verdiğinden daha küçük ama daha az yalanlı. Yazı her seküler ikameyi sığ varsayıyor; hepsi değil.
-
Süper kahraman evrenini teolojinin yerine koyduğumuz doğru, en azından onların kıyamet sahneleri daha iyi bütçeli.