Hıristiyanlar, Mesih'te açığa çıkan hakikatin geçici değil, ebedi olduğunu haklı olarak söyler. Bu doğru, ama bu lafzîlik anlamına gelmez ve yorumu bir kenara bırakacağımız anlamına da gelmez. Hata, bazı müminler bunu sessizce farklı bir iddiaya dönüştürdüğünde başlar: madem hakikat ebedidir, her İncil ifadesi sanki tarihin dışından gelmiş gibi ele alınmalı, dolayısıyla artık hiçbir yoruma ihtiyaç duymaz, aksine 2000 yıl önce de bugün de aynı şekilde lafzen anlaşılmalıdır. Bu sadakat değildir. Vahyin biçimini ciddiye almayı reddetmektir. Tanrı'nın bize verdiği aklın ta kendisini kullanmayı reddetmektir.
Tanrı, zaman içinde belli bir anda kendini açığa çıkardı ve insanlar aracılığıyla, bir dilde, bir tarihin içinde, belli koşullar altında ve nihayetinde Tecessüm'ün kendisi aracılığıyla konuştu. Söz, ten oldu ve bu, vahyin bilerek zaman içinden geldiği anlamına gelir. Bağlam, Tanrı'nın konuşmak için seçtiği yolun bir parçasıdır. İşte bu yüzden, onu nasıl yorumlayacağımız net olsun diye ŞERİATI ÖZETLEDİ. Yasaları ve mesajını bu mercekler aracılığıyla yorumlamak zorundayız. Pavlus'un mektupları da dâhil.
İşte bu yüzden düz lafzîlik bu kadar zayıf bir yaklaşımdır. Zihinsel tembelliği sadakat sanır ve itaatin, beynini kullanmayı reddetmek, BİZİM artık sahip olduğumuz ama İsa'nın o anki muhataplarının SAHİP OLMADIĞI bağlam ve perspektif lüksünü kullanmayı reddetmek demek olduğunu varsayar. Ama Kilise hiçbir zaman böyle yaşama lüksüne sahip olmadı. Hıristiyan hayatı, derhal, çıplak tekrarın çözemeyeceği sorular doğurdu. Ya Yahudi olmayanlar? Ya Musa şeriatı? Ya farklı koşullar ve baskılar altında yaşayan cemaatler? Yorum ihtiyacı, modern liberalizmle birlikte gelmedi. Kilise'nin hayatının kendisiyle birlikte geldi.
Lafzîlik geleneksel bile değildir. En başından beri Kilise babaları, İncil'in büyük kısmının doğası gereği mecazi ya da alegorik olduğunu ve yorumlanması gerektiğini açıkça belirtmiştir. Kitap, bağlam ve öğreti olmadan okunmak için YAZILMADI. Kilise'nin var olma sebebi de budur. Onu lafzen anlamak ve yorumun üstüne koymak, Kilise'nin nüfuzunu baltalama çabasıyla ortaya atılmış bir Protestan icadıdır. Pekâlâ, bu geri tepti, değil mi? Luther bile ABD'de Evanjeliklerin dayattığı türden bir lafzîliği savunmazdı. Luther bile bugün elimizdeki verilere bakıp hâlâ "evet, dünya 6000 yaşında" demezdi.
İşin ironik yanı, lafzîcilerin lafzîliği tutarlı bir şekilde uygulamamasıdır. Bir ayet işlerine gelmediği an, yorum bir anda yeniden beliriverir. "O sembolikti." "O kültüreldi." "O zaten gerçekleşti." Aynen öyle. Buna hermenötik denir. Kilise, en azından her eline çalışma İncili almış adamın Kutsal Kitap'ı kusursuz biçimde "apaçık" okuduğunu varsaymak yerine, yorumun kaçınılmaz olduğunu kabul edecek dürüstlüğe sahiptir.
Sonuçlara bir bakın. İncil gerçekten Evanjeliklerin iddia ettiği gibi kendi kendini yorumlasaydı, Protestanlık birbiriyle çelişen ve her biri Kutsal Ruh'un kendi okumalarını bizzat onayladığını öne süren binlerce mezhebe bölünmezdi.
Kilise en başından anladı ki Kutsal Yazı, tarihle, gelenekle, felsefeyle ve öğretiyle birlikte okunmalıdır. Augustinus, Aquinalı Thomas, Kilise babaları; hiçbiri İncil'e ilahi bir kullanım kılavuzu gibi davranmadı. Hıristiyanlık, nüansını koruyarak 2.000 yıl ayakta kaldı. Sonra modern köktencilik çıkagelir ve imanın, bağlamı, ilmi ve temel edebî kavrayışı gururla reddetmek demek olduğunu sanır gibi davranır.
Bakın, İsa, mesajında ve kendi bağlamında kadınlar için özgürleştiriciydi. Onlara güç verdi, kimsenin hitap etmeyeceği bir çağda onlara hitap etti. Halkın içinde kendisine dokunmalarına izin verdi ve onlarla teoloji tartışırdı. Suçlulara, vergi tahsildarlarına (o biraz zor...), fahişelere yaklaştı. Kapsayıcıydı. Eğer Kilise'yi ve O'nun sözlerini dışlamak için kullanıyorsanız, O'nu izlemiyorsunuz demektir. Kendi görüşünüzü desteklesin diye O'nun sözlerini çarpıtıyorsunuz.
-
Bir değil, tam üç farklı yerde: Matta 22:34-40, Markos 12:28-31 , Luka 10:25-28