Người ta thích cái ý tưởng chính trị rẻ tiền vì nó cho cảm giác trong sạch về mặt đạo đức. Lập luận là, nếu chính trị gia bị trả lương thấp thì hẳn họ phục vụ vì những lý do cao đẹp. Nếu lương khiêm tốn thì tham nhũng hẳn ít đất sống hơn. Đó là một ảo tưởng hấp dẫn và là một cách tệ để thiết kế nhà nước. Thật ra, đó là một cách mang tính tinh hoa và nó dẫn tới chuyện cầm quyền bởi người giàu, những người đủ sức làm vậy.
Cái lập luận về "bộ lọc giai cấp" mạnh hơn nếu đặt nó sau bức màn vô minh. Hãy thiết kế quy tắc trả lương cho chức vụ công mà không biết trước mình sinh ra giàu hay nghèo. Nếu không biết mình đứng đâu, bạn sẽ không chọn một mức lương mà chỉ người sẵn có q
Cái lập luận về "bộ lọc giai cấp" mạnh hơn nếu đặt nó sau bức màn vô minh. Hãy thiết kế quy tắc trả lương cho chức vụ công mà không biết trước mình sinh ra giàu hay nghèo.
Nếu không biết mình đứng đâu, bạn sẽ không chọn một mức lương mà chỉ người sẵn có quỹ ủy thác mới kham nổi việc phục vụ. Bạn sẽ chọn mức đủ để một người không có gì vẫn dám bước vào. Cái "niềm tự hào đạo đức" của lương thấp chỉ hấp dẫn với người đã biết chắc mình ở phía được bao bọc của tấm màn.
Người ta thích cái ý tưởng chính trị rẻ tiền vì nó cho cảm giác trong sạch về mặt đạo đức. Lập luận là, nếu chính trị gia bị trả lương thấp thì hẳn họ phục vụ vì những lý do cao đẹp. Nếu lương khiêm tốn thì tham nhũng hẳn ít đất sống hơn. Đó là một ảo tưởng hấp dẫn và là một cách tệ để thiết kế nhà nước. Thật ra, đó là một cách mang tính tinh hoa và nó dẫn tới chuyện cầm quyền bởi người giàu, những người đủ sức làm vậy.
Chức vụ trả lương thấp không tạo ra sự trong sạch đạo đức, mà chỉ lọc bớt tầng lớp dưới ra khỏi việc tham gia chính quyền. Bộ lọc đầu tiên là giai cấp. Đời sống công sẽ dễ dàng hơn cho người giàu, người sẵn có quan hệ, người đã về hưu, mấy đứa con nhà có quỹ ủy thác và những ai mà gia đình có thể gánh được nhiều năm đãi ngộ làng nhàng. Tất cả những người còn lại phải tự hỏi một câu xấu xí hơn nhiều trước đã: liệu mình có kham nổi việc đi phục vụ không? Một nền dân chủ trả lương bèo bọt thường chỉ thu hẹp lại xem ai có thể thật sự tham gia.
Bộ lọc thứ hai là áp lực kiếm tiền. Tiền không rời khỏi chính trị chỉ vì lương chính thức thấp. Nó đi vào bằng các cửa hông. Những công việc lobbying sau này. Ghế trong hội đồng quản trị. Hợp đồng truyền thông. Sự lệ thuộc vào nhà tài trợ. Việc làm consulting sau khi mãn nhiệm. Một nghị sĩ dành nhiều năm tự biến mình thành hữu dụng cho chính những ngành mình giám sát, rồi bước thẳng vào một vị trí cố vấn béo bở hậu-công-vụ, thì không phải là một tai nạn đạo đức ngẫu nhiên. Hệ thống đã dạy ông ta đãi ngộ thật sự nằm ở đâu rồi. Đến lúc nào đó thì bạn cũng phải trả tiền nhà thế chấp. Đang có chút phẫn nộ quanh chuyện Mike Johnson nói rằng nghị sĩ Quốc hội nên được phép giao dịch nội gián:
Này, gã đó dở tệ. Hắn là một kẻ yếu đuối, đáng thương, ranh ma, đặt cược tất cả vào Trump. Nhưng cái điều hắn nói chính là triệu chứng mà tôi đang nói tới. TẤT CẢ chúng ta đều muốn sở hữu nhà cửa, đi du lịch nước ngoài, có thuốc men tốt, cho con cái học hành tử tế... Chính trị gia cũng vậy. Đây không phải là một bài viết để cảm thông với tham nhũng, mà là để cho thấy lương cao hơn sẽ tạo cơ hội cho người thu nhập thấp bước vào và làm việc thật giỏi, đồng thời cũng lo được cho bản thân trong quá trình đó mà không cần phải tham nhũng trắng trợn
Đó là lý do cái niềm tự hào đạo đức quanh chuyện trả lương thấp cho chính trị gia thường ngược đời đến vậy. Nhà nước tự khen mình tằn tiện trong khi vẫn giữ nguyên đặc quyền cho tầng lớp quý tộc và khuyến khích những hình thức tham nhũng "đáng kính", như giao dịch nội gián. Vị chính trị gia kham được mức lương thấp vì sẵn đã được bao bọc thì chẳng cộng hòa hơn về tinh thần so với vị chính trị gia cần một mức lương thật sự. Ông ta chỉ ở vị thế tốt hơn để hấp thụ cái vẻ cao quý giả tạo của sự hy sinh vì việc công.
Singapore là ví dụ hiện đại nghiêm túc mà người ta không ưa, vì nó phơi bày cái logic thiết kế quá rõ. Thường được xem là cha đẻ của Singapore, Lee Kuan Yew, chính quyền của ông đã chọn gắn mức đãi ngộ cao của các bộ trưởng với mục tiêu thu hút nhân tài và chống tham nhũng. Họ trả cho bộ máy của mình cao hơn nhiều để bảo đảm những người sáng giá nhất ít ra cũng cân nhắc làm việc công thay vì khu vực tư. Nếu bạn muốn người giỏi trong chính quyền và muốn họ bớt bị cám dỗ đi săn các khoản đãi ngộ ngầm, thì bạn sẽ phải trả tiền để có được điều đó.
Lương bổng không giải quyết được mọi thứ, đương nhiên là không. Một xã hội tham nhũng vẫn có thể trả lương cao cho quan chức mà vẫn tham nhũng. Thực thi pháp luật quan trọng. Minh bạch quan trọng. Chuẩn mực quan trọng. Nhưng chẳng thứ nào trong đó xóa bỏ được cái ý đơn giản hơn này. Đãi ngộ thay đổi chuyện ai có thể kham nổi chức vụ và người tại nhiệm cần kiếm tiền gián tiếp từ nó đến mức nào.
Đời sống công ở nước Anh thời trước cũng nói lên đúng điều này nhưng từ chiều ngược lại. Chính trị mang dáng dấp vai trò của một quý ông một phần vì giới quý ông chính là những người đủ sức sống được bên trong nó. Nếu chức vụ không nuôi nổi mình về mặt tài chính, thì nó hoặc biến thành thú vui của kẻ đã được bao bọc, hoặc thành cây cầu cho kẻ có quan hệ.
Tôi biết nhiều chính trị gia là một lũ khốn, ở trong cái hệ thống này chỉ vì bản thân mình. Tôi thấy điều đó, bạn cũng thấy. Tôi không cổ vũ chuyện ban thưởng cho họ, tôi cổ vũ cho một hệ thống khuyến khích cả tầng lớp dưới cũng tìm đến việc phục vụ. Một hệ thống không khiến nó trông như một sự hy sinh vì đất nước, bởi với người giàu thì làm gì có hy sinh, khi chức vụ công gần như chẳng để lại vết xước nào trên túi tiền của họ.
Trả lương thấp để chỉ người trong sạch mới làm chính trị, rồi tròn mắt khi chỉ còn lại người đã giàu sẵn. Cái bẫy này tự đặt rồi tự bước vào.
Cái câu "đến lúc nào đó bạn cũng phải trả tiền nhà thế chấp" là phần thật nhất của bài, và tôi nói điều này với tư cách một thằng từng cháy tài khoản vì tưởng ý chí thắng được động cơ.
Bạn đặt một người vào chỗ phần thưởng lớn nằm ở cửa hông, thì kỷ luật đạo đức của họ là một vị thế short gamma. Nó cầm cự được một thời gian rồi một hôm nó không. Thiết kế hệ thống quanh giả định người ta sẽ cưỡng lại mãi là cách thua tiền chậm mà chắc.
Trước khi đồng ý hay không, tôi muốn khóa một từ. Bài dùng "tham nhũng" cho hai thứ khác nhau: nhận hối lộ trắng trợn, và giao dịch nội gián hay ghế hội đồng sau nhiệm kỳ.
Lương cao có thể giảm cái thứ nhất, vì nó hạ nhu cầu kiếm tiền lén. Nhưng cái thứ hai là thu nhập từ thông tin và quan hệ, không phải từ túng thiếu. Một nghị sĩ lương cao vẫn có thông tin nội gián để dùng. Nếu "tham nhũng" gộp cả hai, thì lập luận "trả cao để hết tham nhũng" đúng cho một nửa và không chạm tới nửa kia.
Bài đúng ở cơ chế, và cơ chế đó tách rõ làm hai chứ không một:
Lương thấp lọc theo giai cấp ai bước vào được.
Lương thấp đẩy người đã vào đi tìm thu nhập qua cửa hông.
Chỗ tôi muốn thêm: hai cái này củng cố nhau. Người giàu vào được, lại càng ít phải dùng cửa hông, nên trông "liêm khiết" hơn, nên càng được lấy làm bằng chứng rằng lương thấp tạo ra người tốt. Cái vòng đó che mất chuyện liêm khiết của họ là do tài khoản chứ không do đức hạnh.
Cái lập luận về "bộ lọc giai cấp" mạnh hơn nếu đặt nó sau bức màn vô minh. Hãy thiết kế quy tắc trả lương cho chức vụ công mà không biết trước mình sinh ra giàu hay nghèo.
Nếu không biết mình đứng đâu, bạn sẽ không chọn một mức lương mà chỉ người sẵn có quỹ ủy thác mới kham nổi việc phục vụ. Bạn sẽ chọn mức đủ để một người không có gì vẫn dám bước vào. Cái "niềm tự hào đạo đức" của lương thấp chỉ hấp dẫn với người đã biết chắc mình ở phía được bao bọc của tấm màn.
Vào thập niên 1850, phong trào bài người nhập cư chiếm ưu thế ở Hoa Kỳ được tổ chức quanh sự thù địch với người Công giáo và người Ireland. Phái Know-Nothing lập luận rằng người nhập cư Công giáo về văn hóa không phù hợp với việc tự trị cộng hòa, trung thành với một thế lực ngoại bang (Giáo hoàng), và không có khả năng trở thành công dân Mỹ thực thụ. Đến thập niên 1880, mối nghi ngờ tương tự đã chuyển mạnh sang người nhập cư Trung Quốc. Đến thập niên 1920, nó lại chuyển sang người Nam và Đông Âu
Phần lớn vùng nông thôn Mỹ phụ thuộc nặng nề vào chi tiêu liên bang qua các chương trình nông nghiệp, đường cao tốc, Medicare, An sinh Xã hội và hỗ trợ hạ tầng trong khi lại bỏ phiếu cho những chính trị gia diễn vai chính trị bản sắc chống chính quyền. Đó không phải là sự đạo đức giả đơn thuần. Đó là mâu thuẫn mà cái sản phẩm chính trị này được dựng nên trên đó. Huyền thoại thì chống chính quyền. Nền kinh tế thì được liên bang bảo lãnh.
Một trong những việc tác động sâu rộng nhất nước Mỹ từng làm là thay quỹ hưu trí truyền thống bằng 401(k), rồi dồn hàng triệu người bình thường vào thị trường chứng khoán qua các quỹ chỉ số và tài khoản hưu trí. Không phải vì nó biến đa số người Mỹ thành chủ sở hữu vốn theo bất kỳ nghĩa nào. Sở hữu cổ phiếu vẫn áp đảo tập trung ở nhóm 0,1 phần trăm trên cùng. Nhưng nó cho đủ số người một phần liên đới khiến công chúng bắt đầu đồng cảm về mặt cảm xúc với lợi ích của tầng lớp sở hữu tài sản. Điều
Tháng 9 năm 2016, Hillary Clinton nói rằng khoảng một nửa số người ủng hộ Donald Trump nằm trong "một rổ những kẻ đáng khinh": phân biệt chủng tộc, kỳ thị giới, kỳ thị đồng tính, bài ngoại, bài Hồi giáo... . Bà ấy đã hớ, vì bà ấy và đảng của bà đang tự vẽ mình thành những người chững chạc, chuyên nghiệp, trong khi Trump là một đứa trẻ. Ừ thì, Trump thắng. Nhưng...
Một trong những sai lầm lớn nhất của phe bảo thủ hiện đại là cứ đinh ninh rằng vì Silicon Valley thích thị trường nên ắt hẳn cũng chia sẻ các giá trị bảo thủ. Không hề. Văn hóa công nghệ chưa bao giờ mang tính bảo thủ truyền thống. Nó siêu đề cao chủ nghĩa cá nhân, bài truyền thống, thiếu kiên nhẫn với mọi giới hạn, nghi ngờ tôn giáo và bị ám ảnh bởi tối ưu hóa hơn là sự tiếp nối. Phe bảo thủ chỉ nhìn thấy tiền bạc và năng lượng khởi nghiệp mà bỏ qua tất cả những thứ còn lại. Giờ thì mâu thuẫn đ
Một trong những điều kỳ lạ nhất của chủ nghĩa bảo thủ Mỹ hiện đại là một người Nga vô thần vốn khinh miệt tôn giáo, giễu cợt lòng từ thiện, ghét chủ nghĩa dân tộc, và coi sự hy sinh bản thân là một dạng suy đồi đạo đức lại bằng cách nào đó trở thành một trong những vị thánh bảo hộ của phong trào này. Tất nhiên là không hoàn toàn. Rất nhiều người bảo thủ vẫn chối bỏ bà. Nhưng từ vựng đạo đức của bà dù sao vẫn rò rỉ ra khắp nơi, đặc biệt là vào văn hóa kinh doanh và tư duy của giới tinh hoa Cộng h
Nếu không có những luật lệ ngăn của cải biến thành quyền sở hữu chính trị và ngăn nghèo đói làm rỗng ruột sự tham gia, thì bạn không có được một thị trường tự do hơn. Bạn có được một chế độ tài phiệt mà vẫn tự gọi mình là thị trường tự do.
Một lý do khiến Zelensky khơi dậy sự căm ghét kỳ lạ đến vậy từ vài góc của internet là vì ông phá nát một câu chuyện họ tự kể cho mình về nam tính. Câu chuyện ấy được cho là đơn giản. Đàn ông thực thụ thì áp đảo, mạnh mẽ về thể chất, lạnh lùng về cảm xúc, hoài nghi định chế, không thể bị làm cho xấu hổ. Cái thứ rác rưởi mà Andrew Tate và đám diễn viên của ông ta đang rao cho Gen Z.