Wiara i wątpliwości

Discussions

• Czy Nietzsche sprawił tylko tyle, że burzenie wygląda mądrzej, niż jest?

  Łatwo jest brzmieć inteligentnie, wytykając pęknięcia. O wiele trudniej dać ludziom lepsze miejsce do życia. Współczesna kultura wciąż myli wyburzanie z głębią, a Nietzsche pomógł sprawić, że to pomieszanie zaczęło wyglądać efektownie.

• „Czemu widzisz drzazgę w oku swego brata, a belki we własnym oku nie dostrzegasz?”

  Jest pewien rodzaj chrześcijańskiej mowy, który zawsze budził mój niepokój. Nie chodzi o sam język moralnego przekonania. Chrześcijaństwo nie wstydzi się nazywać grzechu po imieniu. Chodzi o ton, który wkrada się wtedy, gdy przekonanie po cichu zamienia się w pewność siebie, tak jakby mówiący wyszedł poza kondycję, którą opisuje.

• Czy terapia to tylko wadliwa spowiedź?

  Jedną z najzabawniejszych rzeczy w świeckiej nowoczesnej kulturze jest patrzenie, jak ludzie po kawałku odbudowują chrześcijaństwo, przez cały czas zachowując się tak, jakby byli intelektualnie wyżej. Porzucili spowiedź i teraz płacą komuś 240 zł plus podatek za godzinę, żeby wysłuchał, jak opisują swoje poczucie winy w łagodnie oświetlonym pokoju. Porzucili grzech i zastąpili go „nieprzepracowaną traumą”. Porzucili pokutę i zastąpili ją „pracą nad sobą”. Porzucili rachunek sumienia i zastąpili

• Czy ateizm naprawdę czyni cię bardziej racjonalnym, czy tylko tworzy przerażającą pustkę, którą źle wypełnisz?

  Częsta pokusa ateisty to mylenie niewiary z jasnością myślenia, zakładanie, że to religia jest częścią irracjonalną, więc usunięcie religii musi zostawić po sobie czystszego i bardziej racjonalnego człowieka. Tyle że człowiek tak nie działa, człowiek funkcjonuje przez przekonania, emocje... Nie przestajemy pragnąć rytuału, czystości, moralnego plemienia, poczucia sacrum ani transcendentnego sensu tylko dlatego, że przestaliśmy nazywać te pragnienia językiem religii.

• Czy to katolicki monoteizm uczynił wszechświat bezpiecznym do badania?

  Łatwo opowiada się dzieje nauki jako czyste zerwanie z religią. Oświecenie zastępuje przesąd, obserwacja zastępuje wiarę, rozum zastępuje autorytet. Brzmi to schludnie i pochlebia współczesnym założeniom. Ale pomija coś ciekawszego i, co tu kryć, bardziej niewygodnego dla tej opowieści: to, że wszechświat w ogóle jest poznawalny, wcale nie jest oczywiste. To twierdzenie metafizyczne. A katolicki monoteizm jest jednym z głównych historycznych powodów, dla których to twierdzenie…

• Czy to nie Kościół psuje państwo, tylko państwo psuje Kościół?

  Kościół Konstantyna w ciągu jednego pokolenia stał się narzędziem polityki imperialnej. Biskupi Franco stali się współsprawcami kradzieży dzieci. Patriarcha Cyryl błogosławi wojny. Pytanie nie brzmi, czy zdobędziesz wpływy polityczne. Pytanie brzmi, co zostanie z tego, od czego zacząłeś, kiedy ludzie, którzy chcieli wpływów, już skończą.

• Czy teoria symulacji to po prostu teizm w bardziej zawiły sposób?

  Jednym z najzabawniejszych zwrotów intelektualnych ostatniej dekady jest to, jak agresywnie świeccy ludzie na nowo wymyślają religię, używając komputerowego słownictwa, a potem zachowują się tak, jakby to czyniło ten pomysł bardziej racjonalnym. Teoria symulacji jest tu najczystszym przykładem. Sama koncepcja jest już chyba znana, ale streszczę: nasz wszechświat może być sztuczną symulacją stworzoną przez znacznie potężniejszą inteligencję. Rzeczywistość jest najpewniej zaprogramowana. Świadomoś

• Czy Dolina Krzemowa naprawdę mówi o śmierci jak o bugu w oprogramowaniu?

  Jednym z najwyraźniejszych znaków, że współczesna świecka kultura elit czuje się nieswojo wobec śmierci, jest sposób, w jaki mówi o niej Dolina Krzemowa. Ludzkie ciało traktuje się tam jak przestarzały sprzęt, który czeka na upgrade. Zamiast pogodzenia dostajesz optymalizację: longevity startupy, krionikę, skrajny biohacking i nieustanne spekulacje, czy odpowiednio dużo obliczeń i biotechu w końcu nie pokona samej śmierci. Tech-miliarderzy z dumą mówią o ewentualnym przeniesieniu swojej świadomo

• Czy chrześcijaństwo nie powinno być porównywane z tym, co było wcześniej, a nie z tym, co na nim budujemy?

  Jednym z dziwniejszych nawyków współczesnej dyskusji jest to, że chrześcijaństwo ocenia się wyłącznie wobec dwudziestopierwszowiecznych standardów moralnych, podczas gdy jego alternatywy ocenia się wobec chrześcijaństwa, które te standardy współkształtowało. Nie znaczy to, że chrześcijaństwo jest wolne od winy. Wojny religijne się działy. Kościoły gromadziły władzę. Chrześcijanie prześladowali jedni drugich. Każde uczciwe czytanie historii musi to przyznać. Pytanie brzmi, czy chrześcijaństwo ucz

• Czy buddyjska zasada odłączenia może być fundamentem dobrego systemu moralnego?

  Jednej rzeczy w buddyzmie nigdy nie umiałem się pozbyć: jego wizja moralna zdaje się stać na fundamencie, który uważam za z gruntu błędny. Nie chodzi mi o cnoty, do których zachęca. Niestosowanie przemocy jest dobre, opanowanie jest dobre, cierpliwość jest dobra. Odmowa pożarcia przez chciwość albo gniew jest oczywiście dobra. Chrześcijanie powinni umieć rozpoznać cnotę wszędzie tam, gdzie ją spotkają. Mój problem dotyczy zasady, która leży pod tymi cnotami.

• Czy literalizm spłaszcza Biblię do zwykłej instrukcji obsługi?

  Jednym z najdziwniejszych założeń współczesnych literalistycznych odczytań Pisma jest przekonanie, że Biblię należy traktować tak, jakby była jednym rodzajem dokumentu z jednym kluczem interpretacyjnym. Jakby była umową prawną, w której każdy zapis trzeba egzekwować jednakowo, albo artykułem naukowym, w którym każde zdanie ma być precyzyjnym twierdzeniem empirycznym, albo książką kucharską, w której chodzi po prostu o dokładne wykonanie instrukcji.

• Czy katolicki argument przeciw aborcji jest naprawdę tak oczywisty, jak się wydaje?

  Rozumiem, dlaczego Kościół mówi o aborcji w kategoriach absolutnych. Kiedy raz uznasz, że życie ludzkie zaczyna się w chwili poczęcia w sposób moralnie rozstrzygający, wniosek wydaje się oczywisty. Ale uderza mnie, gdy czytam i Pismo, i to, jak naprawdę wygląda biologia człowieka, jak szybko ta pewność natrafia na komplikacje, których ta retoryka nie potrafi udźwignąć.

• Skoro wszyscy chrześcijanie są... chrześcijanami, czy czas przestać dzielić ich na lepszych i gorszych?

  Coś mi dziś przyszło do głowy. Przez całe wieki, zwłaszcza w świecie anglojęzycznym, katolików przedstawiano często jako zabobonnych, wrogich rozumowi i wolności, ślepo posłusznych władzy. Część tego brała się z realnych konfliktów. Część z wieków protestanckiej polemiki i z tego, co historycy nazywają czarną legendą. Tak czy inaczej, ten obraz wrósł głęboko w kulturę Zachodu.

• Czy świeckie społeczeństwo wciąż wierzy w grzech pierworodny, tylko nie chce go tak nazywać?

  Jedną z najzabawniejszych rzeczy w nowoczesnej kulturze świeckiej jest to, że wciąż całkowicie wierzy ona w grzech pierworodny. Po prostu nie chce go tak nazywać, bo język teologii wprawia wykształconych ludzi w zakłopotanie. Posłuchaj, jak współczesne instytucje opisują człowieka. Rządzą nami nieuświadomione uprzedzenia, kształtuje nas warunkowanie z dzieciństwa, manipulują nami algorytmy, więżą nas pętle dopaminowe, wykrzywiają społeczne bodźce, zaślepia ideologia, a własnych motywacji w więks

• „Wiara i rozum są jak dwa skrzydła, na których duch ludzki unosi się ku kontemplacji prawdy.”

  Jeden z najtrwalszych stereotypów na temat chrześcijaństwa głosi, że boi się ono wiedzy. Schemat jest znajomy. Religia opiera się na wierze. Nauka opiera się na dowodach. Jedna stawia pytania, druga je tłumi. Bohaterami są ci, którzy rzucili wyzwanie religijnej władzy, a Kościół jawi się jako instytucja, która próbowała ich powstrzymać. Są w historii momenty, które po części tę opowieść potwierdzają. Kościół popełniał błędy. Czasem opierał się nowym ideom. Sprawa Galileusza…

• Czy Kościół naprawdę należy do konserwatystów?

  Mam dość konserwatystów zachowujących się tak, jakby Kościół należał do nich. Nie należy. Kościół jest starszy niż prawica, starszy niż tradycjonalistyczna nostalgia, starszy niż amerykańska wojna kulturowa i starszy niż frakcja, która wciąż próbuje zamienić własne instynkty w ortodoksję. Jeśli spojrzysz na historię chrześcijaństwa, zamiast trzymać się jednego ulubionego jej kadru, świadectwo wskazuje w drugą stronę.

• Skoro przesłanie Chrystusa jest wieczne, czy trzeba je czytać literalnie?

  Chrześcijanie słusznie mówią, że prawda objawiona w Chrystusie nie jest tymczasowa, lecz wieczna. To prawda, ale nie znaczy to literalizmu i nie znaczy, że mamy porzucić interpretację. Błąd zaczyna się tam, gdzie część wierzących po cichu przerabia to na zupełnie inne twierdzenie: skoro prawda jest wieczna, każde zdanie Pisma trzeba traktować tak, jakby przyszło spoza historii i dlatego nie wymagało już żadnej interpretacji, lecz trzeba je brać dosłownie tak samo...