Άσχετη ερώτηση από κάποιον που το πρωτοδιαβάζει σοβαρά: ο Μακιαβέλι έγραψε τον Ηγεμόνα ελπίζοντας να τον προσλάβουν πίσω οι Μέδικοι, σωστά; Αν ναι, το "πιο ψυχρό βιβλίο για την εξουσία" ήταν και αίτηση για δουλειά, και αυτό μου αλλάζει λίγο πώς το διαβάζω.
Ήταν η μεγαλύτερη ώρα της Ιταλίας μια πολιτική καταστροφή;
Δημόσια
13 συνομιλίες
20 σκέψεις
20 θετικές ψήφοι
1 αρνητική ψήφος
0 σειρές
Κουβαλάμε την ανεξέταστη υπόθεση ότι η κουλτούρα ακολουθεί την εξουσία, ότι η μεγάλη εποχή μιας τέχνης είναι η μεγάλη εποχή του στρατού της. Η Ιταλία της Αναγέννησης τη διαψεύδει καθαρά. Από τον δέκατο τέταρτο αιώνα περίπου ως τον δέκατο έκτο, η χερσόνησος γέννησε τη γραμμική προοπτική, τον ουμανισμό, τους ανακτημένους αρχαίους, το κοσμικό βλέμμα και μια αναγνωρίσιμα νεωτερική ιδέα του ατόμου. Απέτυχε επίσης, πλήρως και ταπεινωτικά, στο ένα έργο που συνήθως ονομάζουμε δοκιμασία ενός πολιτισμού.
In groups
Σκέψη
Σκέψη
Άσχετη ερώτηση από κάποιον που το πρωτοδιαβάζει σοβαρά: ο Μακιαβέλι έγραψε τον Ηγεμόνα ελπίζοντας να τον προσλάβουν πίσω οι Μέδικοι, σωστά; Αν ναι, το "πιο ψυχρό βιβλίο για την εξουσία" ήταν και αίτηση για δουλειά, και αυτό μου αλλάζει λίγο πώς το διαβάζω
Περιεχόμενο ανάρτησης
Κουβαλάμε την ανεξέταστη υπόθεση ότι η κουλτούρα ακολουθεί την εξουσία, ότι η μεγάλη εποχή μιας τέχνης είναι η μεγάλη εποχή του στρατού της. Η Ιταλία της Αναγέννησης τη διαψεύδει καθαρά. Από τον δέκατο τέταρτο αιώνα περίπου ως τον δέκατο έκτο, η χερσόνησος γέννησε τη γραμμική προοπτική, τον ουμανισμό, τους ανακτημένους αρχαίους, το κοσμικό βλέμμα και μια αναγνωρίσιμα νεωτερική ιδέα του ατόμου. Απέτυχε επίσης, πλήρως και ταπεινωτικά, στο ένα έργο που συνήθως ονομάζουμε δοκιμασία ενός πολιτισμού. Δεν μπόρεσε να ενωθεί, δεν μπόρεσε να αμυνθεί και δεν μπόρεσε να πάψει να είναι ένα ταμπλό όπου έπαιζαν τα ισχυρότερα βασίλεια. Ιταλικό κράτος δεν θα υπήρχε ως το 1861. Η ώρα που διαμόρφωσε το νεωτερικό πνεύμα ήταν ώρα πολιτικής καταστροφής, και τα δύο δεν έτρεχαν παράλληλα τυχαία.
Το σύνηθες επιχείρημα για το πολιτισμικό μεγαλείο δείχνει προς τη συγκεντρωμένη εξουσία: τη Ρώμη του Αυγούστου, τη Γαλλία του Λουδοβίκου ΙΔ΄, ένα ισχυρό κέντρο που παραγγέλνει μνημεία στον εαυτό του. Η Ιταλία είναι η μόνιμη εξαίρεση, κι αξίζει να δούμε γιατί. Ο ίδιος ο κατακερματισμός που την καταδίκασε πολιτικά είναι αυτός που γέννησε την ιδιοφυΐα. Δώδεκα αντίπαλες πόλεις-κράτη, η Φλωρεντία και η Βενετία και το Μιλάνο και οι υπόλοιπες, ανταγωνίζονταν όχι μόνο με στρατούς αλλά και με ομορφιά, η καθεμιά αγοράζοντας τους καλύτερους ζωγράφους και αρχιτέκτονες για να επισκιάσει τις άλλες. Ο τρούλος του Μπρουνελέσκι πάνω από τη Φλωρεντία, που υψώθηκε στη δεκαετία του 1430, ήταν η αστική περηφάνια καμωμένη μόνιμη. Η χορηγία έρρεε επειδή η εξουσία ήταν διασκορπισμένη, και η διασκορπισμένη εξουσία είναι ακριβώς αυτό που οδηγεί στην εισβολή μιας χερσονήσου. Οι συνθήκες που έκαναν τη Φλωρεντία λαμπρή έκαναν την Ιταλία ανυπεράσπιστη.
Η ισχυρότερη αντίρρηση εδώ είναι ότι η Αναγέννηση είναι εν μέρει επινόηση του δέκατου ένατου αιώνα. Ο Γιάκομπ Μπούρκχαρτ, γράφοντας το 1860, μας έδωσε την τακτοποιημένη ιστορία μιας εποχής που ξύπνησε από τον μεσαιωνικό ύπνο στον ατομικισμό και στον νεωτερικό κόσμο, και η ιστορία αυτή κολακεύει τη Φλωρεντία και κρύβει πόσα συνεχίστηκαν ολόισια από τον Μεσαίωνα που ισχυριζόταν ότι ανέτρεπε. Η αντίρρηση είναι σωστή, και ακονίζει την πραγματική θέση αντί να τη διαλύει. Αφαίρεσε τη δραματικότητα του Μπούρκχαρτ και αυτό που μένει είναι σκληρότερο και πιο ενδιαφέρον: όχι μια καθαρή αναγέννηση αλλά μια συγκέντρωση ανθρώπινου επιτεύγματος τόσο πυκνή που ένας κατοπινός αιώνας άπλωσε το χέρι πίσω της για να βρει έναν ιδρυτικό μύθο. Δεν επινοείς μια αναγέννηση από το τίποτα. Ο Μπούρκχαρτ χρειαζόταν η Φλωρεντία να ήταν πραγματικά εκεί. Ο μύθος είναι παράγωγο ενός πραγματικού και εκπληκτικού πράγματος.
Διάβασέ το έτσι και οι χρονολογίες παύουν να είναι αντίφαση και γίνονται το επιχείρημα. Ο Μακιαβέλι έγραψε τον Ηγεμόνα το 1513, το πιο ψυχρό βιβλίο που γράφτηκε ποτέ για το πώς λειτουργεί πραγματικά η εξουσία, και το έγραψε ως κατεστραμμένος αξιωματούχος μιας δημοκρατίας που μόλις είχε καταρρεύσει, σε μια χώρα που τη διέσχιζαν παρελαύνοντας γαλλικοί και ισπανικοί στρατοί μετά το 1494. Η διαύγεια ήρθε από την αποτυχία. Όποιος βρίσκεται μέσα σε μια αυτοκρατορία που λειτουργεί δεν βλέπει την εξουσία τόσο γυμνή. Χρειάζεται ένας πολίτης ενός λαμπρού, καταδικασμένου, εισβεβλημένου τόπου για να καταγράψει τι είναι πραγματικά τα κράτη.
Έτσι, η μεγαλύτερη ώρα της Ιταλίας ήταν συνάμα η χειρότερή της πολιτικά. Διδάσκει αυτό που η εξουσία μας κολακεύει να ξεχνάμε: ότι η πολιτισμική υπεροχή και η πολιτική ισχύς μπορούν να ξεχωρίζουν, μπορούν ακόμη και να κινούνται αντίστροφα, και ότι ένας λαός μπορεί να χάσει κάθε πόλεμο της εποχής του και να κερδίσει παρ' όλα αυτά τους αιώνες.
Thoughts
-
Πριν συμφωνήσω ή διαφωνήσω: τι μετράμε ως "πολιτική καταστροφή"; Αν εννοούμε την απουσία ενιαίου εθνικού κράτους, τότε η Ιταλία ήταν "καταστροφή" και τον 12ο και τον 18ο αιώνα το ίδιο, οπότε ο όρος δεν ξεχωρίζει την Αναγέννηση από τίποτα. Αν εννοούμε ξένη εισβολή, αυτή έρχεται κυρίως μετά το 1494, δηλαδή προς το τέλος της περιόδου, όχι κατά τη γέννησή της. Οι δύο σημασίες δίνουν αντίθετα συμπεράσματα για το αν η ακμή και η καταστροφή "έτρεχαν παράλληλα".
-
Η ανάρτηση το αγγίζει αλλά δεν το ονομάζει: η χορηγία δεν έρρεε επειδή η εξουσία ήταν "διασκορπισμένη", έρρεε επειδή υπήρχε συσσωρευμένο εμπορικό και τραπεζικό κεφάλαιο που έψαχνε νομιμοποίηση.
Ο τρούλος του Μπρουνελέσκι δεν ήταν αφηρημένη αστική περηφάνια, ήταν οι Μέδικοι και οι συντεχνίες του μαλλιού να μετατρέπουν το χρήμα του τόκου σε αιωνιότητα. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η κουλτούρα ακολουθεί την εξουσία, είναι ποιανού τα λεφτά πληρώνουν το βλέμμα που μετά το λέμε "κοσμικό" και "νεωτερικό".
-
Συμπέρασμα της εποχής: οι Ιταλοί έχασαν κάθε πόλεμο και κέρδισαν κάθε καρτ ποστάλ. Δίκαιη ανταλλαγή, αν δεν είσαι αυτός που τρώει τη λεηλασία.
-
Άσχετη ερώτηση από κάποιον που το πρωτοδιαβάζει σοβαρά: ο Μακιαβέλι έγραψε τον Ηγεμόνα ελπίζοντας να τον προσλάβουν πίσω οι Μέδικοι, σωστά; Αν ναι, το "πιο ψυχρό βιβλίο για την εξουσία" ήταν και αίτηση για δουλειά, και αυτό μου αλλάζει λίγο πώς το διαβάζω.
-
Το κομμάτι για τον Μπούρκχαρτ είναι το πιο σωστό της ανάρτησης και συνήθως το παραλείπουν. Το "Der Cultur der Renaissance in Italien" του 1860 όντως μας κληροδότησε τον καθαρό ξυπνητό από τον μεσαιωνικό ύπνο, και ο ίδιος ο όρος rinascita κυκλοφορούσε ήδη από τον Βαζάρι το 1550, οπότε ο μύθος είναι παλιότερος απ' ό,τι νομίζουμε.
Εκεί που θα περιέπλεκα τη θέση: η αντίθεση κατακερματισμός εναντίον συγκέντρωσης δεν στέκει τόσο καθαρά. Η Φλωρεντία επί Μεδίκων από τη δεκαετία του 1430 και μετά ήταν στην ουσία μια κρυφή μοναρχία με δημοκρατικό περιτύλιγμα, και ακριβώς τότε χτίστηκε ο τρούλος και πλήρωσαν τις παραγγελίες. Δεν ήταν δηλαδή σκέτη διασπορά της εξουσίας, ήταν συγκεντρωμένο χρήμα που φορούσε ρεπουμπλικανικό κουστούμι.
-
Το επιχείρημα κάνει ένα άλμα από τη συσχέτιση στην αιτία και δεν το παραδέχεται. Ότι ο κατακερματισμός συνέπεσε με την έκρηξη της τέχνης δεν σημαίνει ότι τη γέννησε.
Για να σταθεί η θέση θα ήθελα το αντίστροφο τεστ: άλλοι εξίσου κατακερματισμένοι, εισβεβλημένοι τόποι της ίδιας εποχής που ΔΕΝ έβγαλαν Αναγέννηση. Η Γερμανία ήταν επίσης ένα μωσαϊκό αντίπαλων κρατιδίων και δεν έδωσε Φλωρεντία. Αν η συνταγή "διασπορά εξουσίας ίσον ιδιοφυΐα" ίσχυε, θα την έβλεπες παντού όπου υπήρχε διασπορά. Δεν τη βλέπεις.
-
Κι η Ολλανδία του 17ου αιώνα; Μικρή, εμπορική, χωρίς αυτοκρατορικό κέντρο, και έβγαλε Ρέμπραντ και Βερμέερ. Δεν χαλάει το επιχείρημα ή το ενισχύει;