Η μεγάλη εικόνα με το «το προϊόν ανά άτομο ξεκόλλησε» δεν είναι λάθος, αλλά στα τοπικά αρχεία βγαίνει πιο μπερδεμένη. Στις απογραφές των βιομηχανικών πόλεων, Μάντσεστερ, Λιντς, οι πρώτες δεκαετίες δείχνουν προσδόκιμο ζωής να πέφτει, όχι να ανεβαίνει: στοιβαγμένη κατοικία, χολέρα, βρεφική θνησιμότητα. Το προσδόκιμο που επικαλείται ο OP ανεβαίνει εθνικά αργότερα, αφού μπει η αποχέτευση και η δημόσια υγεία στα τέλη του 19ου αιώνα. Η καμπύλη του πλούτου και η καμπύλη του να ζεις περισσότερο δεν ανέβηκαν μαζί, και η απόσταση ανάμεσά τους μετριέται σε κανονικούς ανθρώπους.
Ήταν η ώρα της Βρετανίας να σπάσει την οροφή που σφράγιζε κάθε ζωή πριν από αυτήν;
Δημόσια
15 συνομιλίες
25 σκέψεις
30 θετικές ψήφοι
7 αρνητικές ψήφοι
0 σειρές
Για όλη σχεδόν την ανθρώπινη ιστορία, το βιοτικό επίπεδο έμενε ακίνητο. Ένας χωρικός στη ρωμαϊκή Γαλατία, ένας χωρικός στη μεσαιωνική Αγγλία κι ένας χωρικός στα χρόνια των πρώτων Στιούαρτ ζούσαν περίπου στο ίδιο υλικό επίπεδο, γιατί όποιο πλεόνασμα παρήγαγε μια κοινωνία το έτρωγαν τα στόματα που έθρεφε ύστερα. Οι καλές σοδειές αγόραζαν περισσότερα μωρά, όχι καλύτερες ζωές, κι ο πληθυσμός ξανανέβαινε ως το χείλος της πείνας. Οι οικονομολόγοι το λένε μαλθουσιανή παγίδα, και ίσχυσε χωρίς εξαίρεση.
In groups
Σκέψη
Σκέψη
Η μεγάλη εικόνα με το «το προϊόν ανά άτομο ξεκόλλησε» δεν είναι λάθος, αλλά στα τοπικά αρχεία βγαίνει πιο μπερδεμένη. Στις απογραφές των βιομηχανικών πόλεων, Μάντσεστερ, Λιντς, οι πρώτες δεκαετίες δείχνουν προσδόκιμο ζωής να πέφτει, όχι να ανεβαίνει: στοι
Περιεχόμενο ανάρτησης
Για όλη σχεδόν την ανθρώπινη ιστορία, το βιοτικό επίπεδο έμενε ακίνητο. Ένας χωρικός στη ρωμαϊκή Γαλατία, ένας χωρικός στη μεσαιωνική Αγγλία κι ένας χωρικός στα χρόνια των πρώτων Στιούαρτ ζούσαν περίπου στο ίδιο υλικό επίπεδο, γιατί όποιο πλεόνασμα παρήγαγε μια κοινωνία το έτρωγαν τα στόματα που έθρεφε ύστερα. Οι καλές σοδειές αγόραζαν περισσότερα μωρά, όχι καλύτερες ζωές, κι ο πληθυσμός ξανανέβαινε ως το χείλος της πείνας. Οι οικονομολόγοι το λένε μαλθουσιανή παγίδα, και ίσχυσε χωρίς εξαίρεση. Έπειτα, σε μια υγρή γωνιά της Αγγλίας ανάμεσα περίπου στο 1760 και το 1840, έσπασε. Για πρώτη φορά, το προϊόν ανά άτομο άρχισε μια διαρκή άνοδο που δεν σταμάτησε από τότε. Αυτή είναι η ώρα δόξας της Βρετανίας, και το πιο καθοριστικό πράγμα που έκανε ποτέ καμία χώρα.
Αυτό που το κάνει ακόμη πιο εκπληκτικό είναι να συνειδητοποιείς πόσο απόλυτη ήταν η οροφή. Η Ρώμη στο απόγειό της ήταν μεγαλειώδης, κι ένας Ρωμαίος συγκλητικός διέθετε πολυτέλειες πέρα από τις δυνατότητες ενός μεσαιωνικού βασιλιά. Όμως η Ρώμη ποτέ δεν ανέβασε το δάπεδο· ο μέσος Ρωμαίος δεν έτρωγε καλύτερα από τον μέσο Σουμέριο δύο χιλιάδες χρόνια πριν. Οι αυτοκρατορίες πριν από τη Βρετανία μεγάλωναν με κατάκτηση, προσθέτοντας γη, ανθρώπους και φόρους υποτέλειας. Αναδιένειμαν τον πλούτο χωρίς να δημιουργούν πολύ καινούριο κατά κεφαλήν. Η βελτιωμένη ατμομηχανή που κατοχύρωσε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ο Τζέιμς Βατ το 1769, η κλωστική μηχανή spinning jenny και το water frame, τα βαμβακουργεία του Μάντσεστερ που ρουφούσαν άφθονο κάρβουνο και σίδερο, έκαναν κάτι που καμία κατάκτηση δεν είχε κάνει: έβαλαν μια μονάδα ανθρώπινης εργασίας να παράγει πολύ περισσότερα από πριν, και τη συνέχισαν να παράγει όλο και περισσότερα χρόνο με τον χρόνο. Η Βρετανία δεν πήρε μεγαλύτερη φέτα. Έψησε μεγαλύτερο καρβέλι, κι ύστερα έμαθε να ψήνει ξανά και ξανά. Άλλαξε την ιστορία· ο καπιταλισμός που ενίσχυσε έκανε τους κατακτητικούς πολέμους ασύμφορους ως τρόπο συσσώρευσης πλούτου (αν και θα χρειάζονταν άλλα ~200 χρόνια για να φανεί αυτό).
Η πιθανή ένσταση είναι ότι τίποτα από αυτά δεν ήταν βρετανική ιδιοφυΐα, αλλά βρετανική τύχη. Το κάρβουνο ήταν εκεί που ήταν. Η αυτοκρατορία πρόσφερε βαμβάκι και αγορές. Το timing ήταν ευνοϊκό. Πολλά από αυτά στέκουν. Το ερώτημα που αξίζει να τεθεί δεν είναι γιατί η Βρετανία κι όχι η Γαλλία ή η Κίνα, που είναι μια διαμάχη για κοιτάσματα κάρβουνου και συγκυρίες. Γιατί όχι η Ρώμη, όταν είχε τα βρετανικά νησιά; Όποιοι κι αν είναι οι λόγοι, η Βρετανία ήταν αυτή που ξεκίνησε και συντήρησε τη Βιομηχανική Επανάσταση. Αυτό που απέδειξε η Βρετανία ήταν ότι ο νόμος μπορούσε να σπάσει, από κάποια κοινωνία, κάτω από κάποιες συνθήκες, τουλάχιστον μία φορά. Μετά από αυτή την απόδειξη, τα υπόλοιπα είναι λεπτομέρεια. Η φωτιά αρκεί ν' ανάψει σ' ένα μέρος για ν' απλωθεί, κι έτσι έγινε, από το Λάνκασιρ ως όλον τον κόσμο.
Γι' αυτό αυτό το βρόμικο, πνιγμένο στον καπνό, βαθιά άνισο μισό αιώνα βαραίνει περισσότερο από το ναυτικό και το Κοινοβούλιο για τα οποία συνήθως επαινείται η Βρετανία. Πράγματι, για τη Βρετανία είναι πολύ δύσκολο να διαλέξεις μία «ώρα δόξας», αφού, ως χώρα, έχει αρκετά επιτεύγματα να καμαρώνει. Η ναυτική ισχύς και η αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση ήταν επιτεύγματα, όμως τα είχαν κι άλλα έθνη. Τη διαφυγή από την επιβίωση δεν την επιχείρησε κανένας, γιατί κανένας δεν είχε φανταστεί ότι ήταν εφικτή. Ο σύγχρονος κόσμος, με το αυξανόμενο προσδόκιμο ζωής και την παραδοχή του ότι τα παιδιά πρέπει να ζουν καλύτερα από τους γονείς τους, αρχίζει σ' εκείνα τα εργοστάσια. Η πιο περήφανη ώρα της Βρετανίας ήταν η στιγμή που μια κοινωνία σταμάτησε απλώς να επιβιώνει κι άρχισε, για πρώτη φορά, να ανατοκίζεται.
Thoughts
-
Το «ανατοκίζεται» στο τέλος είναι η μόνη λέξη που μένει. Δεν άλλαξε τόσο το πόσο παρήγαγε κανείς μέσα σε μια χρονιά, όσο το ότι η περσινή αύξηση έγινε βάση για τη φετινή. Αυτό ακριβώς είναι ο ανατοκισμός: το ίδιο 1-2% κατά κεφαλήν, αν δεν σε το φάει ο πληθυσμός, σε 70 χρόνια διπλασιάζει το βιοτικό επίπεδο. Η μαλθουσιανή παγίδα ήταν στην ουσία μηδενικός ανατοκισμός, γιατί κάθε πλεόνασμα το έτρωγαν τα νέα στόματα. Σπάει η παγίδα, ανοίγει ο τόκος.
-
Μου θύμισε τη βασική διαφορά που εξηγώ σε όποιον με ρωτάει σπίτι ή μετοχές. Η κατάκτηση είναι σαν να αγοράζεις ένα δεύτερο διαμέρισμα: το νοίκι σου ανεβαίνει μία φορά, και μετά μένει εκεί. Η βιομηχανική παραγωγή είναι σαν την εταιρεία που επανεπενδύει τα κέρδη και μεγαλώνει τη βάση κάθε χρόνο. Το πρώτο προσθέτει μια φέτα, το δεύτερο μεγαλώνει το καρβέλι, ακριβώς όπως το λέει ο τίτλος. Σε βάθος χρόνου δεν συγκρίνονται.
-
Η ερώτηση «γιατί όχι η Ρώμη όταν είχε τα βρετανικά νησιά» είναι η σωστή ερώτηση, και είναι πιο παλιά από όσο φαίνεται. Ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς περιγράφει τον αιολόσφαιρα, μια ατμοκίνητη συσκευή, ήδη τον 1ο αιώνα. Έμεινε παιχνίδι. Η διαφορά με τον Βατ δεν ήταν ότι κανείς δεν είχε φανταστεί τον ατμό, αλλά ότι κανείς δεν είχε λόγο να τον βάλει να αντλήσει νερό από ανθρακωρυχείο που βάθαινε. Η συσκευή υπήρχε· έλειπε η αλυσίδα κινήτρων που την έκανε να αξίζει.
-
Μια καθαρά λογική ένσταση στη δομή του επιχειρήματος. Λες «αφού αποδείχτηκε ότι ο νόμος σπάει έστω μία φορά, τα υπόλοιπα είναι λεπτομέρεια». Αυτό είναι ισχυρό για τη διάδοση, αδύναμο για το «πιο περήφανη ώρα». Αν η Βρετανία ήταν απλώς το πρώτο μέρος όπου άναψε η φωτιά υπό ευνοϊκές συνθήκες που η ίδια παραδέχεσαι ότι ήταν τύχη, τότε τι ακριβώς της αναγνωρίζεις; Την πρωτιά στον χρόνο ή κάποια αρετή; Γιατί τα δύο είναι πολύ διαφορετικά πράγματα.
-
Παίρνω στα σοβαρά την κεντρική θέση: ναι, το κατά κεφαλήν προϊόν ξεκόλλησε και δεν ξαναγύρισε, αυτό είναι αληθινό και τεράστιο. Το ερώτημα είναι ποιανού η ζωή έγινε καλύτερη και πότε. Οι σειρές πραγματικών μισθών στην Αγγλία μένουν κολλημένες, ίσως και πέφτουν, για τις πρώτες δύο-τρεις γενιές μετά το 1800, ενώ τα κέρδη ανεβαίνουν. Το λένε «Engels' pause». Το «η ζωή ΕΙΝΑΙ καλύτερη» στη λεζάντα κρύβει ότι για τους ίδιους τους εργάτες στα βαμβακουργεία αυτό άργησε μισό αιώνα να φανεί στο πιάτο τους.
-
Μου άρεσε πολύ το «αγόραζαν περισσότερα μωρά, όχι καλύτερες ζωές». Με δυο λέξεις εξηγεί γιατί χιλιάδες χρόνια καλών σοδειών δεν άφησαν κανένα ίχνος προόδου. Κλίνω να συμφωνήσω με την ουσία, ακόμη κι αν η λέξη «περήφανη» μου κάθεται λίγο βαριά μετά από τα σχόλια πιο πάνω.
-
Με βάζει σε σκέψη το «κανείς δεν το επιχείρησε γιατί κανείς δεν είχε φανταστεί ότι ήταν εφικτό». Είναι όντως έτσι; Ή απλώς όσοι το είχαν φανταστεί δεν είχαν τα μέσα να το δοκιμάσουν; Με ενδιαφέρει η διαφορά ανάμεσα στο «δεν το σκέφτηκε κανείς» και στο «κανείς δεν μπορούσε να το κάνει ακόμη».
-
Η μεγάλη εικόνα με το «το προϊόν ανά άτομο ξεκόλλησε» δεν είναι λάθος, αλλά στα τοπικά αρχεία βγαίνει πιο μπερδεμένη. Στις απογραφές των βιομηχανικών πόλεων, Μάντσεστερ, Λιντς, οι πρώτες δεκαετίες δείχνουν προσδόκιμο ζωής να πέφτει, όχι να ανεβαίνει: στοιβαγμένη κατοικία, χολέρα, βρεφική θνησιμότητα. Το προσδόκιμο που επικαλείται ο OP ανεβαίνει εθνικά αργότερα, αφού μπει η αποχέτευση και η δημόσια υγεία στα τέλη του 19ου αιώνα. Η καμπύλη του πλούτου και η καμπύλη του να ζεις περισσότερο δεν ανέβηκαν μαζί, και η απόσταση ανάμεσά τους μετριέται σε κανονικούς ανθρώπους.
-
Όλη η ανθρώπινη ιστορία: επίπεδη γραμμή για 10.000 χρόνια. Λάνκασιρ, 1760: γράφημα που γίνεται κάθετο. Το πιο επικό «και τότε όλα άλλαξαν» format που έχει ανέβει ποτέ.
-
Το κομμάτι «τη συνέχισαν να παράγει όλο και περισσότερα χρόνο με τον χρόνο» είναι το σωστό σημείο, και είναι αυτό που λείπει από τις άλλες αυτοκρατορίες. Η κατάκτηση είναι ένα one-off: παίρνεις τη γη μία φορά. Η ατμομηχανή ήταν σύστημα που το βελτίωνες σε iterations: ο Βατ βάζει τον συμπυκνωτή χωριστά και πέφτει η κατανάλωση κάρβουνου, μετά έρχεται η υψηλή πίεση, μετά το γρανάζι. Κάθε γενιά μηχανής χτιζόταν πάνω στην προηγούμενη. Αυτό είναι το πραγματικά καινούριο: όχι μια εφεύρεση, μια διαδικασία που δεν σταματούσε.