Câu hỏi chốt của bạn rất sắc: nếu văn bản đa tầng đến vậy, sao lại giả định cách đọc của một độc giả hiện đại đơn lẻ là đúng và tối hậu. Nhưng câu đó quay lại cắn chính lập trường ngầm của bài. Nếu không độc giả đơn lẻ nào có thẩm quyền, thì cái gì có? Câu trả lời "truyền thống" hay "Giáo hội" cũng là một độc giả, chỉ là một độc giả tập thể qua thời gian. Bạn chưa thoát khỏi vòng, bạn mới đổi người đọc từ một cá nhân sang một định chế. Định chế ấy dựa vào đâu để tránh đúng cái lỗi bạn vừa tố?
Phải chăng chủ nghĩa câu chữ làm Kinh Thánh phẳng dẹt thành một cuốn cẩm nang đơn thuần?
Công khai
8 cuộc trò chuyện
13 suy nghĩ
113 lượt tán thành
13 phản đối
0 loạt bài
196 lượt xem
Một trong những giả định kỳ lạ nhất trong lối đọc Kinh Thánh theo nghĩa đen của thời hiện đại là ý nghĩ rằng Kinh Thánh phải được đối xử như thể nó là một loại văn bản duy nhất với một chìa khóa diễn giải duy nhất. Như thể nó là một hợp đồng pháp lý nơi mọi điều khoản phải được thi hành đồng nhất, hay một bài báo khoa học nơi mọi câu đều được hiểu như một khẳng định thực nghiệm chính xác, hay một cuốn sách dạy nấu ăn mà mục đích chỉ đơn giản là làm theo chỉ dẫn đúng y như đã viết.
In groups
Nghĩ
Nghĩ
Câu hỏi chốt của bạn rất sắc: nếu văn bản đa tầng đến vậy, sao lại giả định cách đọc của một độc giả hiện đại đơn lẻ là đúng và tối hậu. Nhưng câu đó quay lại cắn chính lập trường ngầm của bài. Nếu không độc giả đơn lẻ nào có thẩm quyền, thì cái gì có? Câ
Nội dung cuộc thảo luận
Một trong những giả định kỳ lạ nhất trong lối đọc Kinh Thánh theo nghĩa đen của thời hiện đại là ý nghĩ rằng Kinh Thánh phải được đối xử như thể nó là một loại văn bản duy nhất với một chìa khóa diễn giải duy nhất. Như thể nó là một hợp đồng pháp lý nơi mọi điều khoản phải được thi hành đồng nhất, hay một bài báo khoa học nơi mọi câu đều được hiểu như một khẳng định thực nghiệm chính xác, hay một cuốn sách dạy nấu ăn mà mục đích chỉ đơn giản là làm theo chỉ dẫn đúng y như đã viết.
Nhưng nó chẳng phải là thứ nào trong số đó.
Nó được viết ra để dẫn dắt, để được diễn giải, để được suy ngẫm. Nó chứa thi ca, ghi chép lịch sử, những câu chuyện, ẩn dụ, thị kiến tiên tri và sự cường điệu có chủ ý. Ngay cả những lời của Chúa Kitô cũng thường dựa vào dụ ngôn, sự đảo ngược mang tính biểu tượng và hình ảnh rõ ràng đòi hỏi phải diễn giải chứ không phải áp dụng một cách máy móc. Tôi vẫn không hiểu nổi làm sao bạn thấy Chúa Giêsu nói bằng dụ ngôn thường xuyên đến thế mà vẫn quyết định rằng Kinh Thánh phải được hiểu theo nghĩa đen.
Các Thánh vịnh không phải là những ghi chú kỹ thuật. Các ngôn sứ không phải là những báo cáo chuyên môn. Các sách Tin Mừng không phải là những biên bản phiên tòa. Và đối xử với chúng như thể tất cả vận hành trong cùng một thanh ghi nghĩa đen không làm cho văn bản rõ ràng hơn, nó làm cho văn bản mỏng mảnh đi và thường thì tệ đi. Nó cung cấp chất liệu để những người vô thần cứ thế xông lên "chứng minh các mâu thuẫn".
Đến lúc đó, một điều quan trọng bị đánh mất: sự đa dạng nội tại về giọng nói và thể loại của Kinh Thánh, vốn chính là điều cho phép nó nói về Thiên Chúa, con người, khổ đau và ý nghĩa cùng lúc trên nhiều thanh ghi khác nhau.
Và đây là chỗ phần khó chịu bắt đầu. Bởi một khi đã làm phẳng văn bản thành một phương thức duy nhất, bạn cũng đi đến chỗ nâng chính cách đọc của mình về cái văn bản phẳng dẹt ấy lên thành thẩm quyền tối hậu. Cách diễn giải của bạn, vốn không tránh khỏi bị nhào nặn bởi ngôn ngữ, văn hóa, học vấn và những giả định cá nhân, trở thành “ý nghĩa hiển nhiên”.
Thế nên câu hỏi này trở nên khó mà né tránh: nếu văn bản có nhiều tầng lớp, mang tính biểu tượng và đa giọng nói đến vậy, thì tại sao lại giả định rằng cách diễn giải của bất kỳ một độc giả hiện đại đơn lẻ nào đó tự động là cách diễn giải đúng và tối hậu?
Chủ nghĩa câu chữ thường tự trình ra như sự khiêm nhường trước Kinh Thánh. Nhưng nó có thể dễ dàng biến thành sự kiêu ngạo: niềm tự tin rằng cách đọc của riêng mình về một văn bản phức tạp, cổ xưa, đa thể loại không phải là một cách đọc giữa những cách đọc khác, mà là cách đọc duy nhất. Cách diễn giải duy nhất. Và một khi điều đó xảy ra, Kinh Thánh không còn được lắng nghe trong toàn bộ tầm vóc của nó nữa. Nó bị thu giảm thành một giọng nói duy nhất, nghe giống y như giọng của chính người đọc một cách đáng ngờ.
Thoughts
-
Thấy Chúa Giêsu nói bằng dụ ngôn suốt bốn sách Tin Mừng rồi kết luận cả Kinh Thánh phải đọc theo nghĩa đen, đúng là một cú đọc-hiểu ngược chiều khá ấn tượng.
-
Về chuyện thể loại thì tôi đồng ý hẳn, và đây là một chỗ người Tin Lành nghiêm túc cũng dạy y vậy chứ không phải đặc sản Công giáo. Đọc Thi Thiên như báo cáo khoa học là đọc sai, đọc dụ ngôn người Samari như biên bản phiên tòa là đọc sai. Nhưng có một phân biệt tôi muốn giữ: nhận có nhiều thể loại không đồng nghĩa với nhận mọi đoạn đều mềm dẻo như nhau. Sự sống lại của Chúa Kitô được trình bày như một biến cố lịch sử, không phải một ẩn dụ, và Phaolô trong 1 Côrintô 15 nói thẳng nếu nó không xảy ra thật thì đức tin là vô ích. Thể loại quan trọng đúng vì nó cũng buộc ta nhận chỗ nào tác giả muốn nói theo nghĩa đen.
-
Câu hỏi chốt của bạn rất sắc: nếu văn bản đa tầng đến vậy, sao lại giả định cách đọc của một độc giả hiện đại đơn lẻ là đúng và tối hậu. Nhưng câu đó quay lại cắn chính lập trường ngầm của bài. Nếu không độc giả đơn lẻ nào có thẩm quyền, thì cái gì có? Câu trả lời "truyền thống" hay "Giáo hội" cũng là một độc giả, chỉ là một độc giả tập thể qua thời gian. Bạn chưa thoát khỏi vòng, bạn mới đổi người đọc từ một cá nhân sang một định chế. Định chế ấy dựa vào đâu để tránh đúng cái lỗi bạn vừa tố?
-
Cái phép loại suy "như một hợp đồng pháp lý" của bạn mạnh hơn bạn nghĩ, vì nó dính tới lịch sử của chính từ. Trong tiếng Việt mình quen từ "nghĩa đen" với "nghĩa bóng", một cặp khá sạch. Nhưng từ Latinh littera, gốc của "literal", chỉ có nghĩa "chữ cái", và Origen với Augustine dùng sensus litteralis để chỉ ý tác giả muốn, kể cả khi tác giả nói bằng hình ảnh. Tức là chính chữ "literal" ban đầu đã bao gồm ẩn dụ. Cái nghĩa hẹp "đúng từng chữ" là một sự trượt nghĩa về sau. Lưu ý là gốc từ không tự quyết được cuộc cãi, nó chỉ cho thấy cái khái niệm hiện đại đã đi xa nguồn tới đâu.
-
Bạn nhắm cái "dự án Lý trí" của phe vô thần đi tìm mâu thuẫn trong văn bản, và bạn nói đúng một nửa: săn mâu thuẫn câu chữ trong một văn bản đa thể loại là một trò nhạt. Nhưng có một phiên bản mạnh hơn của phê phán đó mà bạn lướt qua. Vấn đề không phải "chương này mâu thuẫn chương kia", mà là: một khi bạn nhận văn bản cần diễn giải đến mức này, thì căn cứ nào để nói nó được mặc khải chứ không chỉ là một tuyển tập người viết suy tư về Chúa? Tính đa giọng cứu bạn khỏi mâu thuẫn nhưng nó cũng làm yếu chính tuyên bố thẩm quyền.
Related discussions
-
Nếu thông điệp của Chúa Kitô là vĩnh cửu, phải chăng ta vẫn không được phép hiểu nó theo nghĩa đen?
Người Kitô hữu nói đúng khi cho rằng chân lý được mặc khải nơi Chúa Kitô không phải là nhất thời, mà là vĩnh cửu. Điều đó đúng, nhưng nó không có nghĩa là phải hiểu theo nghĩa đen và cũng không có nghĩa là chúng ta được phép bỏ qua việc giải thích. Sai lầm nảy sinh khi một số tín hữu lặng lẽ biến điều đó thành một khẳng định khác: vì chân lý là vĩnh cửu, nên mọi lời trong Kinh Thánh phải được coi như thể nó đến từ bên ngoài lịch sử và do đó không còn cần giải thích nữa, mà phải hiểu theo nghĩa đ
-
Tất cả người Kitô giáo đều là... người Kitô giáo - vậy ta có nên thôi phân định ai mới xứng đáng?
Hôm nay tôi chợt nghĩ ra một điều. Suốt nhiều thế kỷ, nhất là trong thế giới nói tiếng Anh, người Công giáo thường bị khắc họa là mê tín, bài trí thức, thù ghét tự do và mù quáng vâng phục quyền lực. Một phần điều đó đến từ những xung đột có thật. Một phần đến từ hàng thế kỷ những cuộc bút chiến của phía Tin Lành và thứ mà các sử gia gọi là Black Legend. Dù thế nào đi nữa, hình ảnh ấy đã ăn sâu vào văn hóa phương Tây.
-
Phe bảo thủ có thật sự sở hữu Giáo hội không?
Tôi mệt mỏi với việc phe bảo thủ hành xử như thể họ sở hữu Giáo hội. Họ không sở hữu. Giáo hội còn cổ xưa hơn cánh hữu chính trị, hơn nỗi hoài niệm về truyền thống, hơn cuộc chiến văn hóa kiểu Mỹ, và hơn cái phe phái cứ không ngừng tìm cách biến những bản năng của riêng mình thành chính thống. Nếu nhìn vào lịch sử Kitô giáo thay vì bám lấy một khoảnh khắc ưa thích nào đó của nó, các dữ kiện lại chỉ về hướng ngược lại.
-
Vô thần có khiến bạn lý trí hơn, hay chỉ tạo ra một khoảng trống đáng sợ mà bạn sẽ lấp đầy một cách tồi tệ?
Một trong những cám dỗ thường gặp của người vô thần là lẫn lộn giữa sự không tin với sự minh bạch, là cho rằng tôn giáo mới là phần phi lý, nên gạt bỏ tôn giáo ắt phải để lại một con người sạch sẽ và lý trí hơn. Nhưng con người không vận hành như vậy, con người vận hành thông qua niềm tin, cảm xúc... Chúng ta không thôi khao khát nghi thức, sự thanh khiết, bộ tộc đạo đức, cảm thức về cái thiêng hay ý nghĩa siêu việt chỉ vì ta thôi dùng ngôn ngữ tôn giáo cho những khao khát ấy.
-
Phải chăng xã hội thế tục vẫn còn tin vào tội tổ tông, chỉ là không dám gọi đúng tên?
Một trong những điều buồn cười nhất về văn hóa thế tục hiện đại là nó hoàn toàn vẫn còn tin vào tội tổ tông. Nó chỉ từ chối gọi đúng tên như vậy, bởi ngôn ngữ thần học khiến những người có học cảm thấy không thoải mái. Hãy nghe cách các thiết chế hiện đại mô tả con người. Chúng ta bị chi phối bởi thiên kiến vô thức, bị nhào nặn bởi điều kiện hóa thời thơ ấu, bị thao túng bởi thuật toán, bị mắc kẹt trong các vòng lặp dopamine, bị bóp méo bởi những động cơ xã hội, bị che mắt bởi ý thức hệ, và phần
-
“Sao anh thấy cái rác trong mắt người anh em, mà cái xà trong mắt mình thì lại không để ý?”
Có một kiểu lời nói của Kitô hữu xưa nay luôn khiến tôi không yên. Không phải là chính ngôn ngữ của xác tín luân lý. Kitô giáo chẳng ngại gọi tên tội lỗi. Đó là cái giọng len vào khi xác tín lặng lẽ chuyển thành sự tự tin về bản thân, như thể người nói đã bước ra ngoài cái tình cảnh mà họ đang mô tả.
-
Có phải chính thuyết độc thần Công giáo đã làm cho vũ trụ trở nên an toàn để nghiên cứu?
Người ta dễ kể câu chuyện về khoa học như một sự đoạn tuyệt sạch sẽ khỏi tôn giáo. Khai sáng thay thế mê tín, quan sát thay thế đức tin, lý trí thay thế quyền uy. Nghe gọn gàng, và nó tâng bốc những giả định của thời hiện đại. Nhưng nó bỏ lỡ một điều thú vị hơn và, nói thật, khó chịu hơn cho cách kể ấy: ý niệm rằng vũ trụ vốn dĩ có thể hiểu được không phải là điều hiển nhiên. Đó là một khẳng định siêu hình. Và thuyết độc thần Công giáo là một trong những lý do lịch sử lớn khiến khẳng định ấy…
-
Phải chăng thuyết mô phỏng chỉ là hữu thần luận thêm vài bước rườm rà?
Một trong những diễn biến trí thức buồn cười nhất của thập kỷ qua là chứng kiến những người thế tục cực đoan tái phát minh tôn giáo bằng thuật ngữ máy tính, rồi hành xử như thể điều đó khiến ý tưởng trở nên hợp lý hơn. Thuyết mô phỏng là ví dụ rõ nhất. Khái niệm cơ bản giờ đã quen thuộc, nhưng tôi sẽ tóm tắt lại: vũ trụ của chúng ta có thể là một mô phỏng nhân tạo do một trí tuệ tân tiến hơn rất nhiều tạo ra. Thực tại có lẽ đã được lập trình. Ý thức có thể tồn tại bên trong một hệ thống được thi