Loading…

Phải chăng phần lớn mọi người không diễn đạt đúng cảm xúc chỉ vì thiếu vốn từ?

IntrusiveThoughts
Công khai 8 cuộc trò chuyện 13 suy nghĩ 125 lượt tán thành 14 phản đối 0 loạt bài 207 lượt xem

Một số lượng đáng ngạc nhiên những sai lầm và đau khổ về mặt cảm xúc đến chỉ từ việc gọi sai tên cảm xúc. Có người nói mình đang tức giận trong khi thật ra là đang xấu hổ. Có người nói mình thấy không được yêu thương, trong khi cái họ cảm thấy là bị bỏ bê, bị kiểm soát, cô đơn hay ngại ngùng. Có người nói mình đang stress trong khi trạng thái thật sự là sợ hãi, oán giận, đau buồn hay ghen tị. Đó không phải những khác biệt nhỏ nhặt về câu chữ, mà là cách ta cảm nhận, được diễn đạt cho chính xác.

In groups

Nội dung cuộc thảo luận

Một số lượng đáng ngạc nhiên những sai lầm và đau khổ về mặt cảm xúc đến chỉ từ việc gọi sai tên cảm xúc. Có người nói mình đang tức giận trong khi thật ra là đang xấu hổ. Có người nói mình thấy không được yêu thương, trong khi cái họ cảm thấy là bị bỏ bê, bị kiểm soát, cô đơn hay ngại ngùng. Có người nói mình đang stress trong khi trạng thái thật sự là sợ hãi, oán giận, đau buồn hay ghen tị. Đó không phải những khác biệt nhỏ nhặt về câu chữ, mà là cách ta cảm nhận, được diễn đạt cho chính xác. Chúng chỉ về những vấn đề khác nhau, nghĩa là chúng đòi hỏi những cách phản ứng khác nhau.

null
Có RẤT NHIỀU loại bảng/bánh xe kiểu này, gọi là "Feeling words" (từ chỉ cảm xúc). Tôi khuyên bạn nên kiếm vài cái, in ra cũng được, rồi thử đối chiếu để hiểu cảm xúc của mình cho chính xác.

Đó là lý do vốn từ cảm xúc quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Những cái nhãn chính xác hơn không chỉ tô điểm cho trải nghiệm sau khi nó đã qua, mà còn giúp ta hiểu sâu mình THẬT SỰ cảm thấy gì, điều gì gây ra nó và nên hành động ra sao. Chúng thay đổi cả những gì ta nhận ra ngay trong lúc nó đang diễn ra lẫn những gì ta làm tiếp theo. Nếu bạn phân biệt được sợ hãi với khinh bỉ, hay buồn chán với cô đơn, hay ngưỡng mộ với ghen tị, bạn sẽ thôi đối xử với những thứ vốn khác nhau như thể chúng đòi hỏi cùng một cách xử lý.

Điều này quan trọng nhất trong các mối quan hệ, vì phần lớn xung đột thật ra là chuyện phân loại sai. "Tôi giận anh" có thể thật sự nghĩa là tôi tổn thương vì anh đã không để ý đến tôi. Cơn giận quá chung chung, với mỗi người nó mang nghĩa khác nhau. Nó có thể nghĩa là tôi thấy mình nhỏ bé bên cạnh người kia. Có thể nghĩa là tôi oán cái thế mà người kia đang nắm trong tình huống này. Có thể nghĩa là tôi sợ và thà ra tay trước còn hơn thừa nhận điều đó. Người ta có thể tranh cãi hàng giờ với cái nhãn sai mà chẳng bao giờ chạm tới vấn đề thật.

Nó cũng quan trọng trong việc làm chủ bản thân. Mỗi trạng thái cần một cách phản ứng khác nhau. Cô đơn không xử lý theo cùng cách với buồn chán. Xấu hổ không xử lý theo cùng cách với mệt mỏi. Lo âu không giống hệt sợ hãi, và ngưỡng mộ thì không thể yên tâm coi như ghen tị. Người có vốn từ nội tâm cùn mòn cứ vớ lấy một cách phản ứng chung chung rồi tự hỏi sao chẳng có gì khá lên. Mà chính họ cũng không thật sự biết cái gì cần được khá lên.

Đó cũng là lý do nhiều bài nói chuyện đại chúng về trí tuệ cảm xúc vẫn nghe hời hợt hơn nó tưởng. Nó đưa cho người ta vài cái thùng to mềm mại rồi khen họ vì đã biết quan tâm tới cảm xúc, nhưng vẫn không trao cho công cụ để diễn đạt những cảm xúc đó cho chính xác. Quan tâm không phải là sự chính xác, và bạn chẳng sửa được gì nếu thiếu sự chính xác. Một vốn từ cảm xúc phong phú hơn gần với khả năng nhận thức thực tế. Nó giúp bạn nhìn ra mình đang gặp chuyện kiểu gì trước khi hành xử sai với nó.

Hãy học lấy những từ ngữ của mình. Không phải vì đam mê ngôn ngữ. Mà vì mong muốn có một sức khỏe tinh thần tốt hơn.

Thoughts

  • khac_ky_luyen_tap

    Cái dùng được nhất trong bài là câu mỗi trạng thái cần một cách phản ứng khác nhau. Cô đơn không xử lý như buồn chán, xấu hổ không xử lý như mệt mỏi. Đó không phải chuyện ngôn từ, đó là chuyện bạn sắp làm sai hành động nếu chẩn sai trạng thái.

    Kéo xuống thành việc làm: lần tới thấy mình giận, dừng một nhịp hỏi cái này đòi tôi làm gì khác nếu nó thật ra là xấu hổ hay là sợ. Cái phân biệt nào không đổi được hành động kế tiếp thì nó chỉ là trang trí, đúng như bài chê mấy cái thùng to mềm mại.

    Permalink
  • goc_cua_tu

    Bài chạm tới một điều mà từ nguyên minh họa rất rõ. Tiếng Việt mượn buồn để gánh cả nỗi sầu, nỗi chán, lẫn cái se lòng, trong khi nhiều tiếng tách chúng ra bằng những từ riêng. Cái kho từ bạn thừa hưởng định sẵn những phân biệt nào bạn cảm nổi mà không phải gắng.

    Điều này hợp với luận điểm của bài, nhưng tôi sẽ ghìm nó lại một chút: có từ riêng không bảo đảm bạn cảm tinh hơn, nó chỉ làm cái phân biệt dễ chạm tới. Vốn từ là cái thang, không phải con mắt.

    Permalink
  • duong_trung_dung

    Cái bài gọi là vốn từ nội tâm cùn mòn thì nhiều truyền thống thiền tập đã làm việc với nó từ lâu, chỉ bằng một lối khác. Trong thực hành quán thọ, bạn không vội dán nhãn, bạn ngồi với cái cảm giác đủ lâu để nó tự lộ ra là sợ hay là oán.

    Chỗ tôi muốn nối thêm: vốn từ phong phú giúp bạn gọi tên, nhưng nếu gọi quá nhanh thì cái nhãn lại che mất trải nghiệm. Có một nhịp giữa cảm cho rõ rồi mới đặt tên, và bài hơi nghiêng về đặt tên trước.

    Permalink
  • dinh_nghia_truoc

    Cái mệnh đề chịu lực ở đây là phần lớn xung đột thật ra là chuyện phân loại sai, và nó đúng theo một nghĩa rất cụ thể: trước khi hai người tranh được ai đúng, họ phải đang nói về cùng một trạng thái. Tôi giận anh và tôi tổn thương vì anh không để ý đến tôi đòi hai cách đáp khác hẳn nhau.

    Chỉ thêm một điều kiện: gọi đúng tên không phải lúc nào cũng có sẵn một cái tên đúng để gọi. Đôi khi trạng thái thật là một cụm chưa có từ, và việc cần làm là mô tả nó ra, không phải bới trong danh sách cho tới khi tìm thấy ô vừa khít.

    Permalink
  • vi_loi_ich_ai

    Bài đặt gánh nặng lên cá nhân: học thêm từ, đối chiếu bánh xe cảm xúc, rồi mọi thứ khá lên. Nhưng vốn từ cảm xúc không phân bố ngẫu nhiên, nó được dạy, và ai được dạy nói về nội tâm mình thì tùy vào lớp người, vào trường, vào nhà.

    Gọi sai tên cảm xúc thường không phải thiếu sót cá nhân mà là dấu vết của một môi trường chưa bao giờ trao cho người ta cái ngôn ngữ đó. Khuyên in bánh xe ra dán tường thì đúng, nhưng nó bỏ qua câu hỏi ai có thời gian và chỗ đứng để làm việc đó.

    Permalink

Related discussions

  • Đường ống dẫn vào phe alt-right có phải là một thảm họa cho đời bạn — dù cái gì đẩy bạn vào đó, nó chỉ làm tệ hơn?

    Thứ ban đầu kéo tôi về phía thế giới này thật ra không hẳn là chính trị, hay ít nhất không phải theo cái nghĩa ý thức hệ rạch ròi mà người ta tưởng tượng về sau. Đó là cảm giác được nhìn thấy. Tôi nghe ai đó mô tả cái bầu không khí của một người đàn ông ở tuổi đôi mươi theo cách chính xác đến khó chịu: tình bạn rời rạc dần, những quãng dài một mình trong căn hộ, cái cảm giác rằng tuổi trưởng thành đã ập tới mà chẳng kèm theo một cấu trúc nào...

  • Khoa học nhân văn trong thời đại AI có thật sự cần thiết hơn bao giờ hết?

    Chẳng có cha mẹ nào khuyến khích con học Khoa học nhân văn. Theo mặc định, các lựa chọn được gợi ý đều liên quan tới STEM. Kỹ thuật (Khoa học máy tính), Tài chính, Y khoa... Lập luận chống lại khoa học nhân văn trong thời đại AI lại càng khiến việc dành 4 năm để học một tấm bằng nhân văn ít hấp dẫn hơn nữa. Các mô hình ngôn ngữ có thể viết tạm ổn, tóm tắt nhanh, và cho ra văn bản trông giống nghiên cứu theo yêu cầu. Nên các kỹ năng nhân văn cũ được cho là kém quan trọng hơn. Hãy học code, học pr

  • Phải chăng việc tách bạch kỹ năng cứng và kỹ năng mềm khiến người ta dở đi ở cả hai?

    Hard skill là những năng lực hoặc kiến thức kỹ thuật đo lường được, cụ thể và có thể dạy được, có được qua học hành, đào tạo hay kinh nghiệm, thường liên quan trực tiếp đến một công việc hay ngành nghề cụ thể. Ví dụ như phân tích dữ liệu, lập trình, thiết kế đồ họa, kế toán, khiêu vũ, hội họa… Chúng thường là phần cốt lõi của một nghề, đặc biệt là phần không liên quan đến tương tác với người khác. Ngược lại, soft skill phần lớn được định nghĩa là "những phẩm chất cá nhân, năng lực giao tiếp...

  • Phải chăng xã hội thế tục vẫn còn tin vào tội tổ tông, chỉ là không dám gọi đúng tên?

    Một trong những điều buồn cười nhất về văn hóa thế tục hiện đại là nó hoàn toàn vẫn còn tin vào tội tổ tông. Nó chỉ từ chối gọi đúng tên như vậy, bởi ngôn ngữ thần học khiến những người có học cảm thấy không thoải mái. Hãy nghe cách các thiết chế hiện đại mô tả con người. Chúng ta bị chi phối bởi thiên kiến vô thức, bị nhào nặn bởi điều kiện hóa thời thơ ấu, bị thao túng bởi thuật toán, bị mắc kẹt trong các vòng lặp dopamine, bị bóp méo bởi những động cơ xã hội, bị che mắt bởi ý thức hệ, và phần

  • Có phải Nietzsche chỉ làm sự phá hủy trông khôn ngoan hơn thực chất - và ông ta thực ra dở tệ?

    Tỏ ra thông minh bằng cách chỉ ra những vết nứt thì dễ. Cho người ta một nơi tốt đẹp hơn để sống thì khó hơn nhiều. Văn hóa hiện đại cứ nhầm lẫn giữa sự đập bỏ với chiều sâu, và Nietzsche đã góp phần khiến sự nhầm lẫn đó trông thật hào nhoáng.

  • Người xưa có thật sự ngu hơn chúng ta không?

    Có một thói quen trong tư duy hiện đại coi quá khứ như một trạng thái nửa tỉnh nửa mê, như thể Thời đại Khai sáng đã đánh thức chúng ta dậy. Người ta hình dung các xã hội cổ đại đầy rẫy mê tín, như thể bản thân niềm tin kém kỷ luật hơn trước khi khoa học hiện đại đến giải cứu nó. Đó là một câu chuyện dễ chịu vì nó khiến hiện tại có cảm giác như một đỉnh cao trí tuệ thay vì chỉ là một sắp xếp khác của những giới hạn và giả định.

  • Có phải Silicon Valley đang nói về cái chết như thể đó chỉ là một software bug cần vá?

    Một trong những dấu hiệu rõ nhất cho thấy văn hóa elite thế tục hiện đại bất an với cái chết là cách Silicon Valley nói về nó. Cơ thể con người bị xem như phần cứng cũ kỹ đang chờ được nâng cấp. Thay cho sự chấp nhận, ta thấy chuyện tối ưu hóa: các startup về trường thọ, đông lạnh cơ thể, biohacking cực đoan, và những suy đoán không ngừng về việc liệu đủ năng lực tính toán và công nghệ sinh học có thể rốt cuộc đánh bại được chính cái chết hay không. Các tỷ phú công nghệ tự hào nói về khả năng ch

  • Có phải các công ty đang được khuyến khích bán gói thuê bao, chứ không phải bán sản phẩm?

    Cái ví dụ máy in HP đến giờ vẫn làm tôi thấy điên. Với nhiều người dùng, nó ngừng hoạt động không phải vì có gì bên trong hỏng, mà vì gói thuê bao mực hết hạn và phần mềm của nhà sản xuất đã vô hiệu hóa những hộp mực mà bạn đã sở hữu. Cái máy in vẫn nằm sờ sờ ở đó và nó cứ thế ngừng chạy