Khi khán giả thời Homer lắng nghe Iliad, họ không hề được cho xem một thứ thuộc loại bất khả thi, dù cho một số anh hùng được sinh ra từ chính các vị thần. Achilles là chiến binh vĩ đại nhất thế gian, nhưng sự vĩ đại của anh là sự vĩ đại ở tầm con người: tốc độ, sức mạnh, cơn thịnh nộ, nỗi đau buồn, sự sẵn lòng trả một cái giá không thể chịu nổi để đổi lấy vinh quang. Nhưng anh là người phàm, anh biết điều đó, và anh vẫn chọn một cuộc đời ngắn ngủi mà huy hoàng. Khán giả có thể không giỏi giang bằng, nhưng họ ở cùng một tầm vóc. Bạn sẽ được truyền cảm hứng, bạn có thể hiểu được loại con người đã tạo nên một Achilles. Người anh hùng lớn hơn họ, chứ không phải khác loài, như các vị thần.
Đó mới là cấu trúc cốt lõi. Với tôi, một người anh hùng có ích là cùng một loại sinh thể với khán giả, chỉ được nâng lên một mức độ cao hơn, mà vẫn nằm trong cùng tầm vóc. Cái khoảng cách đó là thành tựu, kỷ luật, lòng can đảm, sự hy sinh. Câu chuyện dạy ta sự ngưỡng mộ và noi theo. Nó nói với bạn rằng sự xuất sắc thuộc về thế giới của bạn, chứ không phải về một phạm trù khép kín nào đó nằm ngoài tầm với.
Các anh hùng Hy Lạp cũng có những vết nứt theo cách khiến sự đồng cảm trở nên sắc nét hơn. Điểm yếu của Achilles trong tác phẩm của Homer không phải là một cái gót chân thần kỳ. Đó là lòng kiêu hãnh. Odysseus đủ mưu mẹo để sống sót và đủ liều lĩnh để khiến cấp dưới phải bỏ mạng. Những khiếm khuyết của họ không phải là tai nạn của câu chuyện, chúng chính là điểm kết nối. Người anh hùng thất bại theo những cách rất con người, và đó chính là thứ giữ cho sự vĩ đại khỏi trôi tuột đi vào trừu tượng.
Đến lượt Marvel, DC
Siêu anh hùng làm thay đổi hình thức của mối liên hệ đó. Sức mạnh của họ không phải là những mức độ cao hơn của khả năng con người thông thường. Chúng hoàn toàn là những sức mạnh khác hẳn: bay lượn, bất khả xâm phạm, tàng hình, năng lượng vũ trụ, đọc được suy nghĩ, tái tạo cơ thể... Được rồi, tôi chẳng có thứ nào trong số đó. Vậy thì tôi phải làm gì đây? Bạn không nhìn Thor rồi nghĩ, "đó có thể là mình nếu mình mạnh hơn, dũng cảm hơn, kỷ luật hơn." Bạn nhìn Thor và xem một vị thần (chữ thường) đang làm những chuyện của thần. Bạn không xem Superman rồi kiểu: "ừ, mình sẽ cố bay mạnh hơn". Bạn không xem cái cảnh sau đây rồi nghĩ: "ừ, mình sẽ tập luyện cho nhãn cầu rồi cũng chặn đạn bằng mắt như thế".
Giờ đến lượt cái chết
Trong Odyssey, Odysseus xuống thăm âm phủ và gặp Achilles ở đó, và Achilles so sánh cuộc sống dưới âm phủ rồi nói rằng anh "thà làm nô lệ ở trần gian còn hơn làm vua nơi cõi chết". Bất kể quan điểm thần học ra sao, Odysseus đã không đem Achilles trở về. Orpheus đã không đem được Eurydice trở về và đó mới là điểm mấu chốt. Trong việc kể chuyện, dù có buồn đến đâu, bạn cần phải nói rõ rằng cái chết là vĩnh viễn và là một bi kịch. Cuộc đời không phải là một trò điện tử, bạn không save game rồi tua lại được. Bi kịch giúp chúng ta đồng cảm, cái chết của một nhân vật được yêu mến sẽ khiến chúng ta trân trọng những người thân yêu của mình hơn, nhắc chúng ta rằng đến một lúc nào đó ta sẽ mất họ. Sự sống thật quý giá.
Trong nhiều franchise siêu anh hùng, cái chết không còn là một giới hạn chung cuộc của con người nữa mà là một tình tiết có thể đảo ngược. Một khi hậu quả trở thành thứ tùy chọn, cơ chế bi kịch biến mất và chúng ta xem thường chính sự sống. Nỗi sợ và lòng thương phụ thuộc vào sự mong manh chung mà ai cũng có. Nếu người anh hùng sống trong một thế giới nơi người ta chết rồi sống lại được, thì rốt cuộc chuyện chết chóc có gì to tát đâu?
John Wick làm cho sự tương phản đó hiện rõ theo ngôn ngữ hiện đại. Anh ta phi thường, nhưng vẫn đang làm những điều một con người có thể làm: chịu đựng đau đớn, chuẩn bị, tập trung, di chuyển khéo léo, áp đặt ý chí thông qua năng lực được rèn luyện. Anh ta chảy máu, anh ta chậm lại, anh ta đau đớn. Đúng, tôi chọn anh ta vì anh ta rất phi thực tế, nhưng tôi có thể thấy anh ta tác động đến người xem để họ trở nên giỏi hơn (có lẽ là giỏi bắn súng...). Và biết quan tâm đến thú cưng của mình. Khán giả sẽ chẳng bao giờ trở thành John Wick, nhưng câu chuyện vẫn nằm trên cùng một bản đồ con người với khán giả. Nó gợi lên ý nghĩ rằng kỷ luật, kỹ năng và sự quyết tâm là những khả năng đáng theo đuổi, chứ không chỉ là những sức mạnh để đứng nhìn.
Và không phải là các câu chuyện cần phải thực tế. Chẳng hạn Batman thực sự truyền cảm hứng cho chúng ta tập luyện, trở nên thông minh hơn, tốt hơn. Cả fantasy cũng vậy, Aragorn, thậm chí các elf trong Lord of the Rings, dù siêu nhiên đến đâu thì họ vẫn nằm trong tầm con người (dù là ở mức rất rất cao). Gandalf thực ra cũng chẳng làm gì nhiều trên màn ảnh mà con người khác không làm được.
Trong việc kể chuyện, bạn có một cơ hội để truyền cảm hứng cho ai đó. Để khiến họ suy ngẫm, tiến bộ, học hỏi. Siêu anh hùng giết chết cái khát khao làm điều đó. Cùng lắm, chúng khiến bạn muốn có siêu năng lực, nhưng thường thì chúng chỉ khiến bạn thấy mình bất lực khi không có chúng.
Cái gót chân Achilles như một điểm yếu thể chất là thứ ra đời sau thời Homer. Trong Iliad, Achilles dễ tổn thương nhất là qua lòng kiêu hãnh, sự rút lui, nỗi đau buồn và cơn thịnh nộ của mình.