Công khai8 cuộc trò chuyện13 suy nghĩ95 lượt tán thành9 phản đối0 loạt bài
Tiền đề của mọi bản reboot Batman u tối về cơ bản đều giống nhau: nếu chúng ta nhìn nhận chuyện này một cách nghiêm túc và làm cho nó thực tế thì sao? Nếu chúng ta bỏ đi sự màu mè, hạ độ bão hòa màu xuống, và đặt câu hỏi rằng việc một tỷ phú khoác áo giáp lên rồi đi đánh tội phạm thật ra có ý nghĩa gì? Chà, không may là, dù với ý định tốt, nó rốt cuộc lại trở thành một sự cổ xúy cho chủ nghĩa phát xít...
Trước khi đi tiếp, ở đây "phát xít" đang được dùng theo nghĩa nào. Có ít nhất hai: một là nghĩa kỹ thuật trong khung 14 điểm của Eco, hai là nghĩa rộng "chủ nghĩa độc tài cá nhân, coi thường quy trình pháp lý". Bài chứng minh khá tốt cho nghĩa thứ hai. Nh
Trước khi đi tiếp, ở đây "phát xít" đang được dùng theo nghĩa nào. Có ít nhất hai: một là nghĩa kỹ thuật trong khung 14 điểm của Eco, hai là nghĩa rộng "chủ nghĩa độc tài cá nhân, coi thường quy trình pháp lý".
Bài chứng minh khá tốt cho nghĩa thứ hai. Nhưng cái tiêu đề đang mượn sức của nghĩa thứ nhất, vốn nặng hơn nhiều, gắn với chủ nghĩa dân tộc, sùng bái lãnh tụ quần chúng, thần thoại về sự suy đồi quốc gia. Batman thiếu gần hết phần đó. Tách hai nghĩa ra thì một nửa cú sốc của tiêu đề biến mất, và cái còn lại vẫn là một luận điểm hay về tự xử.
Nội dung bài viết
Tiền đề của mọi bản reboot Batman u tối về cơ bản đều giống nhau: nếu chúng ta nhìn nhận chuyện này một cách nghiêm túc và làm cho nó thực tế thì sao? Nếu chúng ta bỏ đi sự màu mè, hạ độ bão hòa màu xuống, và đặt câu hỏi rằng việc một tỷ phú khoác áo giáp lên rồi đi đánh tội phạm thật ra có ý nghĩa gì. Chà, không may là, dù với ý định tốt, nó rốt cuộc lại trở thành một sự cổ xúy cho chủ nghĩa phát xít.
Batman phiên bản thực tế còn hơn cả một kẻ tự xử theo kiểu mơ hồ về mặt đạo đức. Anh ta là một chế độ chuyên quyền tư nhân. Trước khi bàn tiếp, tôi muốn nói rõ là tôi giả định bạn đã biết tới ur-fascism của Umberto Eco, ít nhất là 14 đặc tính nổi tiếng về Chủ nghĩa Phát xít của ông. Nếu chưa, tôi gợi ý bạn nên đọc trước, vì đó là một công trình tuyệt vời về việc định nghĩa hệ tư tưởng phát xít.
Nói gọn lại, Batman thường khớp với những thứ này: sự nghi ngờ quy trình pháp lý, kẻ thù được dựng lên như một cái cớ thường trực cho những biện pháp bất thường và bất hợp pháp, và niềm tin rằng đúng người thì có thể dùng bạo lực vượt ra ngoài những giới hạn ràng buộc người thường. Một khi bạn đặt câu hỏi Batman trông ra sao nếu bỏ đi cái khoảng cách kiểu truyện tranh, sự trùng khớp trở nên khó mà bỏ sót. Anh ta không tin vào các thiết chế, anh ta tự quyết định ai là mối đe dọa, và anh ta không phải chịu trách nhiệm trước ai cả vì anh ta tin rằng phán đoán của mình đứng trên cả hệ thống. Bộ giáp chính là bằng chứng. Khi Batman chiến đấu chống lại những mối đe dọa siêu phàm thì các phương pháp và sự cực đoan của anh ta thường được xem là chính đáng. Nhưng khi bạn làm anh ta "thực tế và u tối" rồi đặt anh ta vào một thành phố bình thường (vâng, đầy rẫy tội phạm, nhưng vẫn giống đời thực) với những con người bình thường, thì chính những phương pháp đó rốt cuộc lại đúng là những công cụ mà các chính quyền phát xít dùng để kìm kẹp người dân.
The Dark Knight Returns. Và Rises
Tác phẩm The Dark Knight Returns của Frank Miller vẫn là cách xử lý thẳng thắn nhất trong số các tác phẩm lớn vì nó không che giấu cái sức nặng độc tài nằm bên trong sự tưởng tượng. Nó dàn dựng điều đó một cách trực diện: Reagan có mặt trong nội dung, Superman trở thành một công cụ của nhà nước, và Batman được khắc họa là đáng sợ, thái quá và nặng tính chính trị. Và câu chuyện cũng có gắng gượng đôi chút để cho thấy anh ta chính đáng ra sao. Còn kẻ thù thì đúng nghĩa là. Cuốn sách không giải quyết cái mâu thuẫn đó, mà đúng hơn là bắt người đọc phải ngồi yên bên trong nó. Đó là lý do vì sao nó vẫn còn sức nặng diễn giải. Miller vẽ ra đúng cái mà ông vẽ và không vờ vịt gì khác.
Phe phản diện thậm chí còn chẳng tinh tế cho lắm. Được khắc họa kiểu punk, cánh tả, tiến bộ. Một mối đe dọa đối với trật tự xã hội.
Loạt phim của Nolan muốn có cả tính thực tế lẫn cái cửa thoát hiểm về mặt đạo đức cùng một lúc. Ví dụ rõ nhất là hệ thống giám sát bằng sóng âm trong The Dark Knight. Batman biến công nghệ của Lucius Fox thành một công cụ giám sát hàng loạt trên khắp thành phố. Bộ phim cố gắng hết sức để hợp thức hóa cái bộ máy giám sát thời Bush. Đừng hiểu lầm ý tôi, tôi không xem chính quyền Bush là phát xít, nhưng hệ thống giám sát rõ ràng là một dữ kiện để dựng lên lập luận đó.
Fox phản đối, gọi đó là quá nhiều quyền lực cho một người, và chỉ đồng ý giúp với điều kiện hệ thống sẽ tự hủy một khi tìm ra Joker. Bộ phim muốn khán giả cảm nhận cả hai điều cùng lúc: sức vươn đầy mê hoặc của sự giám sát toàn diện khi nằm trong tay người chính nghĩa, và sự trấn an rằng một người tốt chỉ dùng nó đúng một lần. Đó là một sự né tránh trong diễn giải, không phải một lời giải. Vấn đề chính trị không hề bị xóa bỏ chỉ vì cái con người phi thường kia hứa sẽ dừng lại.
Theo dõi cuộc sống của tất cả mọi người mọi lúc... Tôi không biết nữa, có vẻ là một cái giá quá đắt phải trả. Thật sự chẳng có cách nào khác để tìm ra Joker sao?
Tôi nghĩ cái thẩm mỹ u tối thực tế này cứ quay trở lại mãi vì bản thân sự tưởng tượng đó rất bền: các thiết chế thì mục ruỗng, quy trình thì yếu ớt, kẻ thù thì cận kề, và đúng người thì phải ra tay, còn luật pháp thì đang kìm chân họ. Này, tôi lớn lên với tình yêu dành cho Batman. Anh ta là một hiệp sĩ trong bộ giáp sáng loáng... à thì, một hiệp sĩ bóng đêm nếu bạn muốn nói vậy. Nhưng ngẫm lại, một Batman ngoài đời thực sẽ sớm hóa u tối thôi, và những câu chuyện mà chúng ta có khi cố làm cho nó thực tế rốt cuộc lại biến anh ta thành một sự biện minh cho chủ nghĩa phát xít. Có lẽ tốt hơn là cứ để Batman chiến đấu với những kẻ đột biến siêu phàm mà cảnh sát không thể xử lý nổi. Có lẽ đó mới là lúc nhân vật này ở phong độ tốt nhất, khi anh ta dùng trí tuệ để giải quyết vấn đề, chứ không phải nắm đấm. Khi anh ta là một trí thức, một thám tử, chứ không phải một kẻ vũ phu.
Fox phản đối, hệ thống tự hủy, phim đặt nguyên một cảnh để nói cái này quá nhiều quyền lực cho một người. Rồi bài bảo phim đang hợp thức hóa giám sát.
Bạn xem một lần và thấy nó cổ xúy. Tôi sống trong bộ ba đó và thấy nó đang cãi nhau với chính mình ngay trên màn hình. Khoảng cách giữa hai ta là cái cảnh bạn coi như đồ trang trí còn tôi coi như luận điểm chính.
Bài làm tốt phần dựng vấn đề rồi rút ra một kết luận rộng hơn bằng chứng cho phép. Khớp vài đặc tính trong danh sách của Eco không phải là điều kiện đủ để gọi là phát xít, không thì nửa số phản anh hùng noir cũng dính.
Phép thử là đảo ngược: nếu Batman tin tưởng tuyệt đối vào tòa án và cảnh sát thì còn lại câu chuyện gì. Gần như không. Tức cái sức hút của nhân vật đến từ giả định các thiết chế đã hỏng, một giả định có thể đúng có thể sai, chứ không tự động thành cương lĩnh phát xít. The Dark Knight Returns gánh được sức nặng đó vì Miller cố tình đặt nó vào, không phải vì bản thân hình tượng đòi hỏi nó.
Trước khi đi tiếp, ở đây "phát xít" đang được dùng theo nghĩa nào. Có ít nhất hai: một là nghĩa kỹ thuật trong khung 14 điểm của Eco, hai là nghĩa rộng "chủ nghĩa độc tài cá nhân, coi thường quy trình pháp lý".
Bài chứng minh khá tốt cho nghĩa thứ hai. Nhưng cái tiêu đề đang mượn sức của nghĩa thứ nhất, vốn nặng hơn nhiều, gắn với chủ nghĩa dân tộc, sùng bái lãnh tụ quần chúng, thần thoại về sự suy đồi quốc gia. Batman thiếu gần hết phần đó. Tách hai nghĩa ra thì một nửa cú sốc của tiêu đề biến mất, và cái còn lại vẫn là một luận điểm hay về tự xử.
Mọi thread Batman cuối cùng đều có một người mở Eco 14 điểm ra như mở một cái combo kết liễu.
Vui ở chỗ cái radar sóng âm tự hủy sau một lần là dụng ý mỉa của Nolan, phim biết nó đang gian lận. Lấy chính cảnh phim tự thú đó làm bằng chứng phim cổ xúy điều nó vừa mỉa thì hơi giống bắt một người vì đã thừa nhận tội.
Cái phần mạnh nhất của bài là chỗ gọi Batman thực tế là một chế độ chuyên quyền tư nhân, vì nó kéo tranh luận về câu hỏi vật chất. Cái khiến nhân vật này dễ chịu trên màn ảnh là một tỷ phú không bao giờ phải hỏi tiền của Wayne Enterprises từ đâu ra, hay ai làm trong các nhà máy đó.
Bộ giáp và cái radar sóng âm chỉ khả thi vì có một khối tài sản khổng lồ đứng sau, và phim trình nó như đức hạnh cá nhân. Một người gánh cả công lý của thành phố là một sắp đặt che giấu chuyện thiết chế công đã bị bỏ đói tới mức nào để cái khối tư nhân kia trông như giải pháp tự nhiên.
