Kỹ năng cứng và kỹ năng mềm là gì?
Hard skill là những năng lực hoặc kiến thức kỹ thuật đo lường được, cụ thể và có thể dạy được, có được qua học hành, đào tạo hay kinh nghiệm, thường liên quan trực tiếp đến một công việc hay ngành nghề cụ thể. Ví dụ như phân tích dữ liệu, lập trình, thiết kế đồ họa, kế toán, khiêu vũ, hội họa… Chúng thường là phần cốt lõi của một nghề, đặc biệt là phần không liên quan đến tương tác với người khác. Ngược lại, soft skill phần lớn được định nghĩa là “những phẩm chất cá nhân, năng lực giao tiếp, và những đặc điểm phát huy tác dụng khi bạn tương tác với người khác, như giao tiếp, làm việc nhóm, khả năng thích nghi, năng lực lãnh đạo…”.
Sự phân biệt này là gì?
Sự phân biệt này hiện diện trong nhiều bối cảnh của đời sống nghề nghiệp (học thuật, doanh nghiệp, ngành nghề…), trong giải trí (TV show, phim ảnh, sách vở…) và thậm chí cả trong “khoa học” và tâm lý học (xem I.Q. so với E.Q.). Tuy E.Q. không phổ biến bằng, trong khoảng ~50 năm qua thuật ngữ này ngày càng được biết đến, nhất là từ năm 1995 khi nó được phổ biến rộng rãi qua cuốn Emotional Intelligence. Trong cuốn sách này, Goleman nêu ra rằng trí tuệ cảm xúc cũng quan trọng ngang với IQ đối với thành công, kể cả trong các khía cạnh học thuật, nghề nghiệp, xã hội và quan hệ giữa người với người của đời mỗi người. Bản thân cuốn sách là một bước đi đúng hướng trong việc thừa nhận tầm quan trọng của các kỹ năng xã hội. Tuy nhiên, nó làm điều đó theo cách dựng nên một ranh giới giữa kỹ năng mềm và kỹ năng cứng, ngầm khẳng định rằng chúng tách biệt hơn nhiều so với vẻ ngoài. Vì ta phân biệt chúng, thậm chí cố đo lường chúng riêng rẽ bằng EQ với IQ, ta dễ nghĩ rằng mình chỉ cần xuất sắc ở một trong hai là được phép có những lỗ hổng nghiêm trọng ở cái còn lại. Điều này hạn chế nghiêm trọng sự phát triển và sự viên mãn của ta, không chỉ về tổng thể mà ngay cả ở chính cái mảng ta chọn để tập trung vào, bởi những kỹ năng này bổ trợ và cộng hưởng cho nhau, chứ không đối nghịch.
Tất cả chúng ta đều từng thấy sự phân biệt này ở mức độ này hay mức độ khác trong đời. Ví dụ, ở trường học, những học sinh chăm chăm một cách ám ảnh vào việc đạt điểm cao nhất thường rốt cuộc bị thui chột kỹ năng xã hội và thường không xuất sắc được trong đời sống nghề nghiệp, thường là do hạn chế về sự tò mò, về khả năng xoay xở với sự mơ hồ, về giao tiếp với người khác... Trong môi trường làm việc, ta thường thấy vô số ví dụ về những người chỉ lo trau dồi cho hard skill mà không nhận ra rằng thứ đang kìm chân họ chính là “mấy nước cờ chính trị mà họ không chịu chơi”. Cái kỳ vọng rằng công việc của họ “tự nó sẽ nói lên tất cả,” việc truyền đạt không rõ ràng chuyên môn của mình cho các đối tác… Thiếu soft skill là một công thức tuyệt vời dẫn tới sự bức bối trong sự nghiệp. Riêng giao tiếp là một thứ nhân sức mạnh đến mức gần như là một mánh gian lận trong đời đối với một người vốn đã làm khá tốt các kỹ năng cứng, kỹ thuật. Nó cho phép bạn xử lý xung đột với sếp, khách hàng, đồng đội và xây dựng những mối quan hệ tuyệt vời từ chính việc đó. Nhiều mối quan hệ tốt đẹp nhất của bạn rất có thể nảy sinh từ những tình huống mà ban đầu bạn đứng ở phía đối lập trong một xung đột với một người nào đó.
Với kỹ năng giao tiếp tốt, bạn có thể dẫn dắt cuộc trò chuyện theo hướng để cả hai bên hiểu và đồng cảm với nhau. Với phần lớn dân chuyên môn, điều này cho phép bạn xử lý những dự án lớn hơn, phức tạp hơn và có sức ảnh hưởng hơn, và khiến khách hàng cùng các bên liên quan ủng hộ nhu cầu của bạn thay vì xem nó là mâu thuẫn với nhu cầu của họ. Những “fre-enemy chốn công sở” của bạn sẽ thôi chăm chăm bảo vệ lợi ích của họ một khi thấy chẳng cần phải làm vậy nữa, bởi chính bạn đã đang cố nhìn bất đồng từ góc độ của họ. Họ sẽ, hơn phần nửa số lần, dùng năng lượng của mình để cố nhìn xung đột từ góc độ của bạn và thường tin tưởng bạn hơn.
Mặt khác, sống cả đời mà chỉ tập trung vào soft skill cũng đâm vào tường y như khi chủ yếu dựa vào hard skill. Phần lớn mọi người thích làm việc với những đồng đội dễ chịu, biết lắng nghe chăm chú, biết thấu hiểu, và có thái độ tích cực, mang tính xây dựng. Họ thích vậy cho đến chừng nào những thành viên đó cứ làm hỏng việc, trễ deadline, tạo ra kết quả kém chất lượng để người khác phải đi sửa… Bất kể bạn giỏi ứng xử với con người đến đâu, rốt cuộc vẫn có một công việc cần phải hoàn thành. Tuy soft skill đưa bạn đi rất xa trong sự nghiệp, bạn nên xem chúng như những thứ nhân sức mạnh cho những thành tựu mà bạn đạt được nhờ hard skill.
Vậy nên nghĩ về kỹ năng mềm và kỹ năng cứng thế nào?
Cách hiểu phổ biến nhất mà tôi thấy là chính tổng của các kỹ năng này tạo nên hiệu quả tổng thể của ta (Effectiveness = HardSkills + SoftSkills), từ đó cho phép ta chỉ tập trung vào một cái rồi hoàn toàn tự mãn với cái còn lại mà vẫn đạt được một mức nhất định. Một công thức tốt hơn, dù vẫn quá đơn giản, là như sau: Effectiveness = HardSkills*SoftSkills. Nếu cộng thêm vào đây thực tế rằng phần lớn các kỹ năng (cứng hay mềm) đều có lợi suất giảm dần theo thời gian đầu tư, thì ta thấy được vì sao việc tập trung dành riêng cho một cái mà đánh đổi cái kia lại không phải là tối ưu.
Đi từ 8 lên 10 ở bất kỳ kỹ năng nào cũng khó, còn đi từ 1 lên 8 thì dễ hơn nhiều. Đạt mức 8 ở cả kỹ năng mềm lẫn kỹ năng cứng thì rốt cuộc Effectiveness= 8*8=56. Giờ hãy hình dung một người khác dồn hết thời gian để hoàn hảo ở kỹ năng cứng mà chẳng làm gì cho kỹ năng mềm của mình, Effectiveness= 10*1 = 10. Tuy phép tính quá đơn giản, nó cho thấy giá trị của việc đầu tư vào những mảng đang tụt lại thay vì đeo đuổi cái lợi suất ngày một giảm dần khi cố lên mức 10 ở thứ mà bạn vốn giỏi hoặc yêu thích. Trong ngành kỹ thuật chẳng hạn, sự nghiệp một người thường mới cất cánh sau khi người đó nhận ra giá trị của giao tiếp, viết lách và cộng tác, thay vì tiếp tục đầu tư học thêm nữa trong lĩnh vực chuyên môn của mình.
Mà khoan, vậy sao ta lại đi đến chỗ này?
Mô hình tư duy này đã phổ biến hơn nửa thế kỷ. Trong lịch sử, tài năng kỹ thuật và tài năng xã hội từng gắn bó với nhau khăng khít hơn nhiều. Sự phân biệt giữa kỹ năng mềm và kỹ năng cứng bắt đầu trong quân đội Mỹ vào cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970. Nó được phát triển để phân loại các năng lực khác nhau mà quân nhân cần có. Một số công trình sớm nhất về chủ đề này đến từ nhà tâm lý học Paul G. Whitmore, một nhân vật then chốt khai sinh ra các thuật ngữ này. “Hard skill” trước đây dùng để chỉ “việc vận hành máy móc và vũ khí—những nhiệm vụ kỹ thuật cụ thể, tương đối dễ đo lường”. “Soft skill” được định nghĩa là những năng lực liên quan đến công việc mà ít hoặc không liên quan đến tương tác với máy móc. Bộ Tư lệnh Lục quân Lục địa Hoa Kỳ (CONARC) đã tổ chức một “Hội nghị Huấn luyện Kỹ năng mềm” vào năm 1972 để chính thức tìm hiểu khái niệm này, dù sự phân biệt đó vẫn tiếp tục bị coi là mơ hồ, và đã có một khuyến nghị “ngừng dùng các thuật ngữ này vì có thể gây nhầm lẫn”. Tuy nhiên, thuật ngữ ấy đã bén rễ, như một cái meme, và tiếp tục được dùng, thậm chí còn phổ biến hơn sau cuốn Emotional Intelligence của Coleman.
Ta có thể thấy chính sự phân biệt này len lỏi vào văn hóa đại chúng với những bộ phim điện ảnh/TV Show thường khắc họa các nhân vật thông minh cố tình hành xử, thường là theo cách phản tác dụng với chính mục tiêu của họ, như những kẻ khó ưa hoặc hoàn toàn xa rời “người bình thường”. Big Bang (Sheldon), House (Dr. House), Death Note (L Lawliet), Good Will Hunting (Will Hunting), Mr Robot (Elliot)… Một ví dụ đặc biệt quá đáng là phim The Imitation Game, nơi họ khắc họa Alan Turing như một người kiêu ngạo, không thể chịu nổi và đáng ghét, trong khi thực tế ông rất tử tế và giàu sự đồng cảm. Có nhiều TV Trope mà ta thấy đang thể hiện sự đề cao Hard Skill so với Soft Skill này (ví dụ một, hai, ba…).
Những nhân vật lịch sử, thường bị mặc định là khớp với các mô-típ này, lại thường là những ví dụ tuyệt vời về kỹ năng xã hội, được thể hiện đi thể hiện lại trong đời sống cá nhân và nghề nghiệp của họ: Leonardo da Vinci – Ông sống phong lưu chốn cung đình, là một người trò chuyện duyên dáng, một người trình diễn âm nhạc và các màn trình diễn tài ba, và gây dựng được những nhà bảo trợ quyền thế nhờ sức hút của mình.
Leonardo da Vinci – Ông sống phong lưu chốn cung đình, là một người trò chuyện duyên dáng, một người trình diễn âm nhạc và các màn trình diễn tài ba, và gây dựng được những nhà bảo trợ quyền thế nhờ sức hút của mình.
Galileo Galilei – thường được mô tả là nhà khoa học cô độc bị Giáo hội ngược đãi, ông thực ra dành phần lớn cuộc đời để thư từ qua lại rộng rãi với giới trí thức, tận dụng các hệ thống bảo trợ và xoay xở giữa những toan tính chính trị phức tạp ngay trong lòng Giáo hội.
Isaac Newton – thường được hình dung là một kẻ ẩn dật lạnh lùng, ám ảnh, chỉ quan tâm tới vật lý, nhưng thực ra ông từng là Giám đốc Xưởng đúc tiền Hoàng gia, Chủ tịch Hội Hoàng gia, nhìn chung là người xoay xở khá thành công giữa các cấu trúc quyền lực. Bên cạnh đó, ông cũng mất cả đống tiền trong một bong bóng chứng khoán, cho thấy ông cũng đâu giỏi ở TẤT CẢ các kỹ năng cứng. Điều đó cũng khiến tôi thấy đỡ tủi hơn khi mất tiền vì chứng khoán...
Benjamin Franklin – thường bị hình dung như một “nhà phát minh lập dị” trong những cách khắc họa giản lược, nhưng ông cực kỳ giỏi giao tiếp xã hội. Ông là một nhà ngoại giao xuất sắc tại Pháp, một cây bút lớn và là người rất được yêu mến vào thời của mình. Ông được xem là một trong những vị cha lập quốc cũng có lý do của nó.
Albert Einstein – thường bị thu lại thành cái biếm họa ông giáo sư đãng trí. Thực tế, ông dí dỏm, có sức hút trong giao tiếp, thuyết giảng trước công chúng khắp thế giới, và thẳng thắn lên tiếng về chính trị (dân quyền, chủ nghĩa hòa bình).
Richard Feynman – cũng như Einstein và Franklin, nhiều người sẽ hình dung một nhà vật lý đoạt giải Nobel là kẻ vụng về trong giao tiếp. Thực ra, ông có kỹ năng giao tiếp tuyệt vời, điều này rất dễ kiểm chứng khi xem nhiều bài giảng của ông, nơi bạn sẽ kinh ngạc trước cách ông giải thích những tình huống cực kỳ phức tạp tài tình đến mức nào. Một ví dụ tuyệt vời.
J. Robert Oppenheimer – Ngoài đời thực, ông là một nhà lãnh đạo đầy sức hút, dẫn thơ bằng nhiều thứ tiếng, và khơi dậy lòng trung thành mãnh liệt nơi học trò và đồng nghiệp. Tuy nhiều rắc rối ở giai đoạn cuối đời ông nảy sinh từ những sai lầm trong tương tác xã hội, điều này cũng dễ hiểu khi tính đến số lượng khổng lồ những tương tác xã hội về các chủ đề gai góc mà ông trải qua suốt cuộc đời. Ông thất bại về mặt chính trị không phải do thiếu kỹ năng mà là do sự phức tạp khổng lồ mà ông phải đối mặt.
Điều ngược lại cũng đúng, khi rất thường xuyên ta có thể thấy trên TV và phim ảnh mô-típ về con vật xã hội cực kỳ khéo léo mà chẳng biết gì khác cũng cường điệu y như vậy…
Những mô-típ này định hình cách ta tiếp cận cuộc sống và cách ta nghĩ về nó. là một trong những cơ chế cổ xưa nhất của ta để ghi nhớ các bài học và chia sẻ chúng với người của mình. Sự phân chia Hard Skill và Soft Skill là một mô-típ rất phổ biến trong cách kể chuyện hiện nay nhưng lại không hiện diện nhiều như vậy trong thần thoại và các câu chuyện xa xưa, nơi ta thường thấy các nhân vật chính giỏi giang ở cả hai mà chẳng có sự phân chia rạch ròi. Chẳng hạn, một trong những anh hùng Hy Lạp nổi tiếng nhất là Odysseus, người ngày nay phần lớn được biết đến như một kẻ dối trá, mưu mẹo đã lừa Polyphemus (gã khổng lồ một mắt Cyclops) để được thả cùng quân của mình. Ấy vậy mà ông phần lớn được mô tả là một trong những người Achaea (Hy Lạp) mạnh nhất, giỏi đánh bằng giáo và kiếm, giỏi bơi, giỏi chạy, và là đô vật giỏi nhất trong đám người Achaea. Sau cái chết của Achilles, ông đã đấu và thắng Ajax để giành lấy bộ giáp của Achilles, cho thấy ông là người đấu vật giỏi nhất trong tất cả người Achaea. Cũng trong câu chuyện này (Iliad, Odyssey), phần lớn các anh hùng được mô tả là giỏi (hoặc chí ít là khá) ở mọi mặt, ở đủ thứ mà với mắt nhìn hiện đại có vẻ mâu thuẫn nhau. Những anh hùng như Achilles, chiến binh vĩ đại nhất của người Hy Lạp, cũng được khắc họa là những nhạc công, nhà thơ có tài và là những con người sâu sắc, biết suy tư, những người có thể chém giết ngoài chiến trường nhưng vẫn khóc công khai cho những đồng đội đã ngã xuống.
Sự tách bạch này đã bị đẩy tới mức cực đoan trong thập kỷ qua cùng với việc gần đây người ta tôn vinh những rối loạn nhân cách mà với phần lớn mọi người vốn chưa hề được chẩn đoán về mặt lâm sàng. Ta đã thấy nhiều người (đặc biệt là dân làm trong tech) tự nhận mình bị tự kỷ/asperger… thường kèm theo những nét “dễ thương” lập dị và sự non nớt trong xã giao, được kỳ vọng là cái cớ cho lối hành xử thô lỗ, ích kỷ và thích gây chú ý. Tự kỷ thật và muôn vàn mức độ của nó gây ra rất nhiều đau khổ cho những người mắc phải và gia đình họ, và không nên bị xem nhẹ như một tập hợp những nét lập dị mà bạn có thể bật tắt tùy ý để kéo sự chú ý về mình. Liệu sự tách bạch kỹ năng mềm và kỹ năng cứng có được phản ánh trong khoa học không? Cách phân loại nhân cách gần với khoa học nhất, dù chỉ đôi chút, là mô hình Năm Đặc điểm Tính cách Lớn (Big Five). Không đặc điểm nào ánh xạ sang năng lực kỹ thuật, mà chỉ cho thấy những con người khác nhau muốn sống cuộc đời mình và tương tác với nhau ra sao, và dành bao nhiêu thời gian cho điều đó. Không đặc điểm nào trong số này dự báo được sự thành công trong việc ứng xử với con người. Hướng ngoại hơn không khiến bạn giỏi soft skill hơn, mà chỉ khiến bạn khó ưa hơn khi bạn không giỏi nó. Tương tự, hướng nội không tự dưng mặc định khiến bạn sâu sắc và thâm thúy. Tuy có một mức độ tương quan nhất định giữa hướng ngoại với soft skill và hướng nội với hard skill, điều này thường xảy ra đơn giản là do cơ hội. Người hướng ngoại có nhiều tương tác xã hội thường xuyên hơn để luyện kỹ năng xã hội của mình, còn người hướng nội có nhiều thời gian rảnh hơn để tập trung vào sở thích cá nhân, nên giỏi lên ở đó. Thường thì mối quan tâm của người hướng nội thực ra lại là quan sát và thấu hiểu người khác, nhờ đó mà hiểu sâu về bản tính con người do thiên hướng lắng nghe và quan sát các động lực xã hội cùng tâm trạng, thay vì bộc lộ chính mình.
Điều đó phản ánh ra sao trong thực tế hằng ngày?
Đến giờ thì có lẽ thấy rõ rằng tôi viết từ góc nhìn của một người đang muốn bổ sung soft skill cho hard skill của mình, nên tôi đưa ra nhiều ví dụ về cái sau hơn hẳn, bởi chúng quẩn quanh trong đầu tôi thường xuyên hơn so với cái trước. Dù vậy, tôi thấy đây là trường hợp phổ biến nhất, khi văn hóa hiện nay dường như đánh giá hard skill cao hơn do cách đo lường trong học thuật qua các bài kiểm tra, đo lường trong doanh nghiệp qua KPI, đo lường trong ngành nghề qua sản phẩm đầu ra…
Theo kinh nghiệm của tôi, tôi đã thấy sự nghiệp mình phát triển vượt bậc hơn nhiều nhờ sự thay đổi này, cũng như thấy hài lòng hơn trong công việc VÀ trong đời sống cá nhân, một khi tôi bắt đầu nhìn soft skill đúng như bản chất của nó, là những kỹ năng cần được rèn luyện và học hỏi y như cách ta làm với hard skill. Một loạt những nhận thức mà tôi muốn đem ra bàn luận là như sau:
Đừng xem nhẹ sự phức tạp của soft skill. Theo kinh nghiệm của tôi, những vấn đề thuộc “hard skill” (trong trường hợp của tôi là Thiết kế Hệ thống, Lập trình…) thường dễ giải quyết hơn những vấn đề thuộc “soft skill”. (Kèm cặp một kỹ sư junior, quản lý cấp trên, xác định yêu cầu với khách hàng, xử lý xung đột nội bộ giữa những kỹ sư tài năng ai cũng chắc mình đúng…). Những vấn đề thuộc “soft skill” có trần phức tạp vô hạn, vì lối tư duy và tính cách của con người khác nhau rất nhiều, cộng thêm vào đó là những mục tiêu khác nhau của những người khác nhau, cộng thêm những nét tiêu cực như sự kém cỏi, kiêu ngạo, mưu mô chính trị, ích kỷ…
Đừng xem nó khác biệt đến vậy so với những vấn đề thuộc “hard skill”. Khi bạn xử lý một vấn đề “hard skill” cụ thể trong nghề của mình (chẳng hạn, sửa một hệ thống điện, sơn một chiếc xe, chẩn đoán một căn bệnh…) là bạn đang đi theo một cách tiếp cận giải quyết vấn đề của riêng mình mà bạn đã hình thành qua đào tạo hoặc kinh nghiệm. Thường thì bạn làm rõ mục tiêu chính (sơn xe một màu nhất định…), các tiêu chuẩn của mình (sơn phải chất lượng cao, chống nước để mưa không rửa trôi…), một loạt bước để đạt tới (mua vật liệu, bóc lớp sơn hiện tại trên xe, xử lý vết xước trước… tôi thực ra cũng chẳng rành sơn xe lắm, và nhìn là biết ngay), rồi xử lý sự cố (sơn không bám đúng cách, vì sao? loại sơn này có gì đặc biệt? lớp kim loại của xe có gì đặc biệt?). Những vấn đề về soft skill cũng vậy. Bạn làm rõ mục tiêu của mình (tôi muốn thuyết phục người này ủng hộ ý tưởng của tôi, mua sản phẩm của tôi, đồng ý với tôi…), các tiêu chuẩn (tôi không muốn nói dối họ, tôi muốn tiếp tục giữ được lòng tin của họ sau khi chuyện này khép lại), các bước (tôi nên lắng nghe quan điểm của họ trước, ghi chú và ngẫm lại, tìm xem mình có thể giúp họ có được điều họ cần/muốn ra sao rồi tìm cách ánh xạ điều đó với điều tôi muốn, hoặc có lẽ điều chỉnh điều cả hai cùng muốn để cả hai đều có được thứ gần với mong muốn ban đầu của mình), rồi xử lý sự cố (họ có vẻ không muốn chia sẻ điều họ thực sự muốn, cần. Có lẽ họ chưa tin tôi, vì sao? À, tôi mới vào công ty, cớ gì họ phải chia sẻ điều đó với tôi, có lẽ tôi nên gây dựng lòng tin của họ trước đã…).
Đừng xem nhẹ tầm quan trọng của nó, ngay cả khi trọng tâm chính của bạn chỉ là trở nên giỏi hơn trong nghề của mình. “Soft skill” cho phép bạn tận dụng những hard skill mà bạn có thể đang rất tự hào ở một mức độ có sức ảnh hưởng lớn hơn nhiều. Người kỹ sư “giỏi nhất”, nếu vụng về trong giao tiếp, sẽ chỉ là kẻ ngồi trong góc văn phòng giải quyết những vấn đề biệt lập vì họ không biết cách dẫn dắt, giao tiếp hay ứng xử với người khác. Một kỹ sư giỏi mà có kỹ năng xã hội tốt sẽ được dạy bài bản hơn và học nhanh hơn, biết cách đặt câu hỏi làm rõ, được người khác tìm đến để bàn ý tưởng, được đặt vào các vị trí lãnh đạo vì họ biết hóa giải xung đột, ủy thác và kèm cặp hiệu quả. Một kỹ sư giỏi rốt cuộc sẽ làm ra những sản phẩm tuyệt vời, còn người “giỏi nhất” thì chỉ giải quyết vài vấn đề thật cụ thể ở phía sau văn phòng mà, hy vọng vậy, không buộc anh ta phải tương tác với phần còn lại của công ty. Giao tiếp tốt cũng giúp bạn hiểu rõ hơn chính những vấn đề của mình. Như Albert Einstein từng nói: “Bạn chưa hiểu một điều gì đó chừng nào bạn còn chưa giải thích được nó cho bà mình.” Việc giải thích những điều khó khiến ta hiểu chính những điều đó tốt hơn và nhìn chúng từ nhiều góc độ khác nhau, điều này thường giúp ích cho việc giải quyết vấn đề. Đã bao lần bạn rơi vào cảnh khi đang mô tả vấn đề của mình cho người khác nghe thì chính bạn lại là người tự nghĩ ra giải pháp ngay trong lúc nói?
Kết luận
Thực tế phức tạp hơn nhiều so với những gì ta vẫn thấy trong tiểu thuyết, phim ảnh. Rất dễ rơi vào cái bẫy tách bạch kỹ năng mềm khỏi kỹ năng cứng này, bởi tự nhủ rằng mình không thành công là vì người khác đang kìm chân mình cũng dễ chịu hơn về mặt cảm xúc, thay vì nhìn nó như một vấn đề mà chính mình đang giải chưa đúng cách. Ta không nên biến tính cách của mình thành một bức biếm họa dựa trên các mô-típ và meme, mà nên tập trung trở nên tốt hơn với tư cách con người nói chung. Ta không phải côn trùng, ta không chuyên hóa đến mức như vậy.