โดนพูดถึงตรงๆก่อนจะกลายเป็นอุดมการณ์
สิ่งที่ดึงผมเข้าไปในโลกนี้ตอนแรกไม่ใช่เรื่องการเมือง อย่างน้อยก็ไม่ใช่ในเชิงอุดมการณ์เรียบร้อยแบบที่คนชอบนึกภาพกันทีหลัง มันคือความรู้สึกว่าโดนพูดถึงตรงๆ ผมจะได้ยินใครสักคนอธิบายบรรยากาศของการเป็นผู้ชายในวัยยี่สิบกว่าในแบบที่แม่นจนเสียวสันหลัง เพื่อนที่ค่อยๆห่างกันไป ช่วงเวลายาวๆที่อยู่คนเดียวในห้องเช่า ความรู้สึกว่าความเป็นผู้ใหญ่มาถึงแล้วโดยไม่มีโครงสร้างอะไรติดมาด้วย
ผมจำได้ว่านั่งฟังพวกนี้ดึกๆตอนล้างจานหรือซักผ้า แล้วคิดในใจว่าในที่สุดก็มีคนอธิบายเรื่องนี้ได้ถูกสักที YouTube ก็เริ่มป้อน Rebel Media, Lauren Southern แล้วสุดท้ายก็ Jordan Peterson เข้ามาให้
ความเหงานั้นเป็นเรื่องจริง ไม่ได้เป็นเรื่องของผู้ชายโดยเฉพาะ และไม่ได้เป็นกับทุกคน แต่จริงพอที่จะไม่ต้องให้ influencer หรือสื่อการเมืองมาปั้นขึ้นมา ผู้ชายจำนวนมากมีเครือข่ายช่วยเหลือที่บางกว่าเดิมจริงๆ โดยเฉพาะหลังเรียนจบ รูปแบบชีวิตทางสังคมแบบเก่าที่เคยดูดคนเข้าไปได้แทบจะอัตโนมัติ ทั้งวัด กลุ่มในละแวกบ้าน ที่ทำงานที่มั่นคง หรือแค่ได้เจอหน้าคนกลุ่มเดิมทุกอาทิตย์ติดต่อกันเป็นปีๆ มันอ่อนแรงลงเร็วมาก แล้วสิ่งที่เข้ามาแทนส่วนใหญ่ก็มาในรูปของ feed
เมื่อคำอธิบายมันบานปลาย
นั่นคือช่องว่างที่เปิดอยู่ ย้อนกลับไปปี 2015 สื่อกระแสหลักแทบไม่สนใจเรื่องความโดดเดี่ยวของผู้ชายอายุน้อยเลย นอกจากจะเอามาล้อหรือมองเป็นอาการป่วย สื่อ alt-right อย่างน้อยก็ยอมรับว่ามันมีอยู่ แม้แต่ Peterson ที่ตอนนี้ผมคิดว่าขายน้ำมันงูทางปัญญาไปไม่น้อย ก็เข้าถึงคนได้เพราะเขาพูดตรงเข้าไปในช่องว่างที่สถาบันต่างๆเลือกจะมองข้าม
สิ่งที่เปลี่ยนไปเมื่อเวลาผ่านไปคือตัวคำอธิบาย ช่วงชีวิตที่ลำบากกลายเป็นหลักฐานว่าอารยธรรมกำลังล่มสลาย ความผิดหวังธรรมดาๆกลายเป็นข้อพิสูจน์ว่ามีใครจ้องเล่นงานกันเป็นขบวน ทุกความหงุดหงิดมีศัตรูแปะมาให้ ไม่ว่าจะเป็นพวกเฟมินิสต์ “พวกมาร์กซิสต์” มหาวิทยาลัย ผู้อพยพ หรือคนกลุ่มลอยๆสักกลุ่มที่ถูกเหมาว่าเป็นต้นเหตุของทุกอย่างที่รู้สึกผิดที่ผิดทาง
คุณเริ่มจากคลิปเรื่องพัฒนาตัวเองหรือความรู้สึกแปลกแยก แล้วค่อยๆไปจบอยู่ในระบบนิเวศที่ความเดือดดาลกลายเป็นโทนอารมณ์หลัก แล้วความสัมพันธ์เองก็แปลกอยู่ คนเป็นล้านรู้จักครีเอเตอร์พวกนี้อย่างสนิทสนมผ่านการฟังเป็นร้อยๆชั่วโมง ขณะที่ครีเอเตอร์ส่วนใหญ่รู้จักคนดูแค่ในฐานะ pattern ของ engagement กับเรื่องบ่นซ้ำๆ
คอมมิวนิตี้กับคนดู ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน
ตรงนี้มันต่างจากมิตรภาพหรือการเป็นพี่เลี้ยงในแง่ที่สำคัญ เพื่อนจะรู้ตัวเวลาคุณหายไปสามอาทิตย์ เพื่อนช่วยคุณขนของย้ายห้อง เพื่อนบอกคุณตรงๆเวลาคุณเริ่มหมกมุ่นหรือเพี้ยน ระบบนิเวศของคอนเทนต์เลียนแบบบางส่วนของคอมมิวนิตี้ได้ แต่ขาดพันธะที่ทำให้คอมมิวนิตี้จริงๆมันอยู่ได้นาน
คนที่สุขภาพใจดีที่สุดเท่าที่ผมรู้จัก สุดท้ายก็ใช้เวลากับคอนเทนต์สายบ่นน้อยลง ไม่ว่าจะการเมืองข้างไหน พวกเขายุ่งขึ้น ชีวิตมันหนาแน่นขึ้น ความสัมพันธ์ กิจวัตร คอมมิวนิตี้ในพื้นที่ ความรับผิดชอบ พวกเขายังมีความเห็นอยู่ แต่ไม่ต้องคอยถูกกระตุ้นอารมณ์อยู่ตลอดอีกแล้ว
แพลตฟอร์มไม่ได้ถูกออกแบบมาให้หนุนผลแบบนั้น ไม่ใช่เพราะมีแผนสมคบคิดให้ผู้ชายอายุน้อยทุกข์ไปเรื่อยๆ แต่เพราะระบบ engagement มันให้รางวัลกับการพึ่งพิงทางอารมณ์โดยธรรมชาติของมันเอง คนที่โกรธและโดดเดี่ยวเข้ามาเช็กบ่อยกว่า คนที่มีชีวิตนอกจอแน่นๆมักจะไม่เป็นแบบนั้น
Gamergate กับโครงสร้างแรงจูงใจ
นั่นเป็นเหตุผลส่วนหนึ่งที่ Gamergate ยังสำคัญกับผมอยู่ ข้อร้องเรียนที่อยู่เบื้องหลังบางอย่างเป็นเรื่องจริง แต่โครงสร้างมันให้รางวัลกับการยกระดับความขัดแย้งมากกว่าการคลี่คลายอยู่หลายเท่า ตัวความขัดแย้งเองนั่นแหละที่กลายเป็นของมีค่า
แล้วพอเวลาผ่านไป ตัวคนดูก็เปลี่ยนไปด้วย ถ้าคุณใช้เวลาเป็นปีๆอยู่ในระบบที่จัดวางทุกอย่างรอบความระแวงและความเป็นปฏิปักษ์ สุดท้ายกรอบคิดแบบนั้นมันจะซึมเข้ามาในชีวิตปกติ ทุกอย่างเริ่มดูเหมือนการทรยศ การฉ้อฉล การปั่นหัว การถูกหยามศักดิ์ศรี
ในขณะเดียวกันผมก็ไม่อยากเหมารวมพื้นที่ของผู้ชายทุกแห่งว่าเป็นเรื่องเดียวกันหมด บางคอมมิวนิตี้ช่วยคนได้จริง วัดบางที่ช่วยได้ กลุ่มออกกำลังกายบางกลุ่มช่วยได้ พื้นที่ออนไลน์บางแห่งก็นำไปสู่มิตรภาพจริงและการมีคนคอยดูแลกันนอกจอได้จริงๆ
คอมมิวนิตี้จริงๆมันต้องการอะไร
ปัญหามันแคบกว่านั้น คอมมิวนิตี้ที่หากินกับความเคืองแค้นที่ยังไม่ถูกคลี่คลาย พร้อมกับวางตัวเองเป็นยารักษาความแปลกแยก ไม่เคยแก้อะไรได้จริง เพราะมันต้องการให้คุณติดอยู่ต่อไป คุณคือสินค้า อิทธิพลที่มันมีต่อคุณคือกำไร ระบบพวกนี้สร้างอะไรบางอย่างที่ให้ความรู้สึกพอจะคล้ายการได้เป็นพวกเดียวกัน มากพอจะตรึงคนไว้ทางอารมณ์ได้เป็นปีๆโดยไม่เคยเรียกร้องอะไรจากเขามากไปกว่าการอยู่ฟังต่อ คอมมิวนิตี้จริงๆมักจะยากกว่านั้น มันวางพันธะไว้บนตัวคุณ มันกลายเป็นความไม่สะดวก ส่วน feed นั้นส่วนใหญ่แค่ขอให้คุณกลับมาใหม่พรุ่งนี้